Japonya’daki büyük bir takip çalışması, ağız sağlığıyla ilgili önemli bir ayrıntıyı demans riskiyle ilişkilendirdi. Journal of the American Medical Directors Association’da (JAMDA) yayımlanan araştırmaya göre, kalan diş sayısı azaldıkça demans gelişme olasılığı yükseliyor; ayrıca diş kaybının demans vakalarına nüfus düzeyinde anlamlı katkısı olduğu hesaplanıyor.

Diş sayısı azlığının demansla ilişkisi

Araştırmada Japan Gerontological Evaluation Study (JAGES) kapsamında 65 yaş ve üzeri 47.293 yetişkin izlendi. Katılımcılar yaklaşık dokuz yıl boyunca (2013-2022) takip edildi ve bu süre içinde 8.247 kişide demans gelişti (yüzde 17,4). Ekip, ağız sağlığının göstergesi olarak kalan diş sayısını esas aldı; çünkü diş kaybının yaşam boyu süren ağız hastalıklarının son evresini yansıtabileceği belirtildi.

COVID-19 pandemi stresi, epigenetik yaşlanmayı hızlandırdı: Etki yalnızca bir yaş grubunda netleşti
COVID-19 pandemi stresi, epigenetik yaşlanmayı hızlandırdı: Etki yalnızca bir yaş grubunda netleşti
İçeriği Görüntüle

Analiz sonuçları, referans alınan “20 veya daha fazla diş” grubuna kıyasla diş sayısı azaldıkça demans riskinin arttığını gösterdi. Buna göre 10-19 diş grubunda risk yüzde 14 daha yüksekti; 1-9 diş grubunda yüzde 12 daha yüksekti; hiç dişi kalmayanlarda ise yüzde 27 daha yüksek bulundu. Bu bulgular cinsiyet, yaş ve eşdeğer gelir dikkate alınarak yapılan uyarlamalardan sonra elde edildi.

Diş kaybının “değiştirilebilir risk faktörleri” içindeki yeri

Çalışmanın dikkat çeken kısmı, diş kaybını demans için Lancet Commission’ın belirlediği değiştirilebilir risk faktörleriyle karşılaştırmalı biçimde ele almasıydı. Ekip, nüfus düzeyindeki olası katkıyı tahmin etmek için population attributable fractions (PAF) yöntemini kullandı. Sonuçlarda diş kaybı için PAF yüzde 7,2 olarak hesaplandı. Bu değer, demans vakalarına olası katkı açısından; depresif belirtiler (yüzde 10,5) ve sosyal izolasyon (yüzde 9,4) sonrasında üçüncü sırada yer aldı.

Daha ayrıntılı alt analizlerde erkeklerde diş kaybının PAF katkısının, çalışmadaki risk faktörleri arasında en yüksek olduğu; yüzde 12 civarında bir değerle öne çıktığı bildirildi. Kadınlarda ise diş kaybı, risk faktörleri sıralamasında dördüncü sırada yer aldı (yüzde 6,1).

Araştırmacılar, çalışmanın bazı sınırlamalarına da dikkat çekiyor. JAGES verilerinin katılımcıların kendi bildirimlerine dayanması yanlılık veya hata riski taşıyabilir. Ayrıca PAF hesapları olası katkıyı tahmin eder; çalışma diş kaybının demansa doğrudan neden olduğunu ya da diş kaybını önlemenin demans vakalarını kesin olarak azaltacağını kanıtlamıyor. Bununla birlikte ekip, diş kaybının çiğneme ve beslenme kapasitesini etkileyerek yetersiz beslenmeye ve bilişsel gerilemeyle ilişkili süreçlere yol açabileceğini; aynı zamanda sosyal izolasyon ve ağız içi iltihap kaynaklı sistemik inflamasyon gibi biyolojik/davranışsal yollar üzerinden bağlantı kurulabileceğini belirtiyor.

Çalışma sonuçları JAMDA’da yayımlandı.