Vampir edebiyatından bahsedildiğinde herkesin aklına Dracula geliyor. Bram Stoker'ın romanını sayısız kez sinemada gördük, popüler kültürün her köşesinde Kont Dracula'yla karşılaştık. Peki Joseph Sheridan Le Fanu'nun Dracula'dan tam 25 yıl önce yayımlanan Carmilla adlı eserini neden bu kadar az konuşuyoruz? Üstelik yaklaşık 110 sayfalık bu gotik hikâyenin, Dracula'nın yüzlerce sayfada anlatmaya çalıştığı pek çok şeyi çok daha etkileyici biçimde başardığını düşünüyorum.
1871'de tefrika edilmeye başlanan ve 1872'de kitap olarak yayımlanan Carmilla, vampir edebiyatının en önemli erken dönem eserlerinden. Üstelik merkezinde iki genç kadın ve aralarındaki açıkça romantik bir çekim bulunuyor. Viktoryen dönemde yazılmış bir hikâyede böyle bir ilişkiyle karşılaşmak başlı başına ilginç. Le Fanu'nun bu çekimi işleyişi ise beklediğimden çok daha cesur. Birbirlerine âşık olduklarını söyleyen, öpüşen, birbirlerinin kollarında uyumak isteyen kadınlardan söz ediyoruz. Ve bunların hepsi 1870'lerde yazılmış!
Carmilla kitabının konusu ne?
Hikâye, Avusturya'nın Styria bölgesindeki ıssız bir şatoda babasıyla yaşayan on dokuz yaşındaki Laura'nın anlatımıyla ilerliyor. Laura'nın annesi yıllar önce ölmüş, babasıysa kızını dış dünyadan oldukça uzak büyütmüş. Yanında dadısı ve mürebbiyesi bulunsa da Laura kendi yaşlarında bir arkadaşının eksikliğini hissediyor.
Bir akşam şatonun yakınlarında yaşanan esrarengiz bir araba kazası, hayatını tamamen değiştiriyor. Kazada yaralanmış gibi görünen Carmilla adındaki genç kız, annesinin acil bir yolculuğa çıkması gerektiği gerekçesiyle Laura'nın ailesine emanet ediliyor.
Laura başlangıçta yeni arkadaşından çok etkileniyor. Carmilla güzel, zarif ve oldukça gizemli. Ancak günün büyük bölümünü uyuyarak geçirmesi, geçmişi hakkında konuşmaması ve zaman zaman Laura'ya karşı sergilediği aşırı tutkulu davranışlar giderek tuhaflaşmaya başlıyor.
Aynı dönemde çevredeki köylerde genç kadınlar esrarengiz bir hastalık nedeniyle ölüyor. Laura da geceleri korkunç rüyalar görmeye ve açıklayamadığı bir halsizlik yaşamaya başlıyor.
Carmilla, Dracula'dan önce mi yazıldı?
Evet. Carmilla 1871-1872 yıllarında yayımlandı. Bram Stoker'ın Dracula romanıysa 1897'de okurlarla buluştu. Aralarında yaklaşık 25 yıl bulunuyor.
Le Fanu'nun hikâyesi, modern vampir edebiyatında aşina olduğumuz pek çok özelliği daha erken bir tarihte kullanıyor. Soylu bir aileden gelen gizemli vampir, ıssız şato, geceleri gerçekleşen saldırılar, kurbanın giderek güçten düşmesi ve vampirin mezarında yok edilmesi bunlardan bazıları.
Ancak Carmilla'yı benim için daha etkileyici yapan şey anlatımının yakınlığı. Dracula'daki geniş karakter kadrosu ve mektuplarla ilerleyen olay örgüsünün yerini Laura'nın oldukça kişisel anlatımı alıyor.
Laura'nın Carmilla'yı nasıl gördüğünü, ona ne kadar çekildiğini ve bazı davranışlarından neden korktuğunu doğrudan okuyoruz. Bu tercih sayesinde hikâyenin duygusal tarafı çok daha belirgin.
Üstelik Le Fanu gerilimi uzatmak için sürekli yeni olaylara ihtiyaç duymuyor. Carmilla'nın Laura'nın elini tutması veya ona uzun uzun bakması bile bazen yeterince rahatsız edici.
Carmilla ve Laura birbirlerine âşık mı?
Bence kitabın en ilginç kısmı kesinlikle bu ilişki.
Carmilla, Laura'ya karşı hislerini saklamak konusunda pek başarılı sayılmaz. Onu sürekli öpüyor, kendisine çekiyor, birlikte sonsuza kadar kalacaklarını söylüyor ve başka kimseyi sevmediğini açıkça belirtiyor.
Laura ise bu yakınlıktan hem etkileniyor hem de korkuyor. Carmilla'nın bazı davranışlarını anlamlandıramıyor, fakat ondan uzaklaşmak da istemiyor.
Bu kadar eski bir eserde kadınlar arasındaki romantik ve bedensel çekimin böylesine belirgin yazılmış olmasına şaşırdım. Özellikle Laura'nın Carmilla'nın güzelliğinden tekrar tekrar söz etmesi ve onun yakınlığını anlatırken kullandığı dil oldukça dikkat çekici.
Ancak aralarındaki ilişkiyi tamamen romantikleştirmek de mümkün değil. Carmilla, Laura'nın kanını içiyor, onu güçsüz bırakıyor ve davranışları üzerinde ciddi bir etki kuruyor. Laura'nın ona duyduğu çekimin ne kadarının kendi arzusundan, ne kadarının vampirin etkisinden kaynaklandığı belirsiz.
Yine de bu belirsizliği seviyorum. Laura'nın Carmilla'dan korkması, ona duyduğu ilgiyi ortadan kaldırmıyor.
Carmilla feminist ve LGBTİ+ edebiyat açısından neden önemli?
Carmilla'nın 1870'lerde yayımlandığını düşünürsek hikâyenin kadınlar arasındaki arzuyu işleme biçimi oldukça dikkat çekici. Viktoryen toplumunun kadınlardan beklediği davranışları göz önüne aldığımızda Carmilla fazlasıyla aykırı bir karakter. Arzularını açıkça ifade ediyor, istediği kadına yaklaşıyor ve toplumsal kuralları pek umursamıyor.
Ancak burada feminist açıdan eleştirilmesi gereken bir taraf da bulunuyor. Le Fanu, bu arzuyu vampirlik ve ölümle ilişkilendiriyor. Kadınlar arasındaki çekimin merkezindeki karakter aynı zamanda hikâyenin canavarı.
Carmilla'nın kötülüğünü eşcinsel arzusuna indirgemek haksızlık olur. Başka kadınları öldürüyor, kurbanlarını kandırıyor ve Laura'yı ölümün eşiğine getiriyor. Yaptıkları son derece korkunç.
Buna rağmen hikâyenin sonunda erkek karakterlerin bir araya gelerek Carmilla'nın kimliğini ortaya çıkarması ve onu yok etmesi de dönemin toplumsal düzeni açısından ilginç. Laura'nın hayatındaki en yoğun duygusal ilişki, babası ve diğer erkeklerin müdahalesiyle sona eriyor.
Bu nedenle Carmilla'yı okurken dönemin kadın cinselliğine yönelik korkularını da düşünmek gerekiyor.
Carmilla gerçekten korkutucu mu?
Klasik gotik korkudan hoşlanıyorsanız oldukça başarılı bulacağınızı düşünüyorum. Özellikle Laura'nın çocukken yatağının yanında gördüğü gizemli kadınla ilgili anısı ve geceleri odasına giren siyah hayvanın anlatıldığı sahneler çok iyi.
Le Fanu, Laura'nın çevresindeki yetişkinlerin olayları açıklamaya çalışmasını da başarılı kullanıyor. Babası ve doktorlar yaşananların doğal sebeplerden kaynaklandığını düşünüyor. Carmilla ise çevredeki ölümler hakkında konuşulmasından rahatsız oluyor.
Okur olarak neler yaşandığını karakterlerden daha erken anlayabiliyoruz. Bu yüzden hikâyenin gerilimi büyük bir sürpriz beklentisine dayanmıyor.
Tek eleştirim, finalde vampirlik hakkında verilen uzun açıklamalar. Özellikle Baron Vordenburg'un vampirlerin nasıl ortaya çıktığını, mezarlarından nasıl ayrıldıklarını ve hangi koşullarda çoğaldıklarını anlattığı bölümler, hikâyenin önceki gizemli atmosferini biraz zayıflatıyor.
Açıkçası Carmilla'nın kim olduğunu ve neden Laura'yı seçtiğini öğrendiğimizde daha fazla açıklamaya ihtiyacım kalmamıştı.
Carmilla kitabının sonunda ne oluyor?
Spoiler uyarısı: Bundan sonrası kitabın finalini açıklıyor.
Carmilla'nın gerçek kimliği sonunda ortaya çıkıyor. Kendisi, yüz elli yıl önce ölmüş Karnstein Kontesi Mircalla. Carmilla ve Millarca adlarını kullanarak farklı ailelerin arasına giriyor ve genç kadınların kanıyla besleniyor.
Laura'nın çocukken gördüğü gizemli kadın da Carmilla. Yani onu ilk kez şatodaki araba kazasından sonra tanımamış.
General Spielsdorf'un yeğeni Bertha'nın ölümünden sorumlu olan Millarca'nın da aynı kişi olduğu anlaşılıyor. General, Baron Vordenburg'un yardımıyla Mircalla'nın gizli mezarını buluyor.
Ardından vampirin tabutu açılıyor. Carmilla'nın bedeni hâlâ canlı görünüyor ve tabut kanla dolu. Kalbine kazık saplanıyor, başı kesiliyor, bedeni yakılıyor ve külleri nehre savruluyor.
Bu kadar korkunç bir infazın ardından Laura'nın ne hissettiği ise bence kitabın en önemli ayrıntısı.
Laura neden Carmilla'yı unutamıyor? Finalin anlamı
Carmilla öldürüldükten sonra Laura'nın hastalığı sona eriyor. Babasıyla İtalya'ya seyahate çıkıyor ve yaşadığı olayların korkusundan bir ölçüde kurtuluyor.
Fakat Carmilla'yı unutamıyor.
Aradan yıllar geçmesine rağmen onun görüntüsü Laura'nın zihnine gelmeye devam ediyor. Bazen güzel ve sevecen arkadaşını, bazen de korkunç vampiri hatırlıyor. Hatta kimi zaman Carmilla'nın ayak seslerini duyduğunu sanıyor.
Bence finalin bu kadar etkileyici olmasının nedeni Laura'nın yaşadığı ilişkinin tamamen silinmemesi. Carmilla'nın öldürülmesiyle tehlike ortadan kalkıyor, fakat Laura'nın ona duyduğu hislerin ne kadarının gerçek olduğu sorusu cevapsız kalıyor.
Carmilla'nın Laura'yı sevdiğine gerçekten inanıp inanmadığımı hâlâ bilmiyorum. Vampirlerin belirli kurbanlara karşı tutkulu bir bağlılık geliştirebildiği anlatılıyor. Bu nedenle Carmilla'nın davranışlarında gerçek bir arzu bulunması mümkün.
Ancak onun sevgisi Laura'nın ölümünü gerektiriyor.
Ve Laura, kendisini öldürmeye çalışan bu kadını yıllar sonra bile özlüyor olabilir. Kitabın en trajik yanı da benim için bu.
Carmilla okunur mu? Dracula'dan daha mı iyi?
Benim tercihim kesinlikle Carmilla. Özellikle gotik atmosferin, karakterlerin psikolojisinin ve rahatsız edici romantik ilişkilerin ön planda olduğu korku hikâyelerini seviyorsanız okumanızı öneririm.
Dracula vampir edebiyatının gelişiminde elbette çok önemli. Ancak uzunluğu ve kalabalık olay örgüsü nedeniyle yer yer ağır ilerliyor. Carmilla ise çok daha kısa olmasına rağmen güçlü bir atmosfer kuruyor ve karakterleri arasındaki ilişkiyi yeterince etkileyici biçimde anlatıyor.
Le Fanu'nun bazı açıklamaları gereğinden fazla uzatması dışında ciddi bir şikâyetim yok. Özellikle Laura'nın Carmilla hakkındaki çelişkili hisleri ve hikâyenin son cümleleri kitabın akılda kalmasını sağlıyor.
Carmilla kitabı nereden satın alınır?
Joseph Sheridan Le Fanu'nun Carmilla adlı eseri Türkiye'de farklı yayınevleri tarafından yayımlandı. İncelemede esas alınan Türkçe baskı, Nagihan Çakır çevirisiyle İthaki Yayınları'nın Karanlık Kitaplık dizisinde yer alıyor. İlk baskısı 2019 yılına ait olan bu edisyon 112 sayfa.
Kitabı İthaki Yayınları, Kitapyurdu ve diğer kitap satış platformlarından inceleyebilirsiniz. İthaki ve Kitapyurdu'nda kontrol sırasında stok tükenmiş görünüyordu. Alternatif baskılar ve sahaf seçenekleri de bulunuyor.
Carmilla PDF indir veya EPUB indir seçenekleri nerede bulunur?
Carmilla, özgün İngilizce metni kamu malı hâline gelmiş klasik eserler arasında. Bu nedenle kitabı yasal olarak ücretsiz okuyabileceğiniz seçenekler bulunuyor.
Ücretsiz İngilizce EPUB ve diğer dijital biçimler için Project Gutenberg kullanılabilir. Platformda kitabın EPUB, Kindle ve metin sürümleri ücretsiz sunuluyor.
Türkçe okumak isteyenler için de yasal bir EPUB seçeneği mevcut. Kobo Türkiye üzerinden Can Yayınları'nın Zeynep Bilge çevirisiyle yayımladığı Türkçe EPUB sürümü satın alınabiliyor. Bu çeviri, İthaki Yayınları'nın Nagihan Çakır çevirisinden farklı.
Z-Library ve Anna's Archive gibi platformlarda da kitap dosyalarıyla karşılaşmak mümkün. Ancak özgün eserin kamu malı olması, modern Türkçe çevirilerin telif hakkının bulunmadığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle izinsiz yayımlanan çevirilere indirme bağlantısı paylaşmıyoruz.
