Bilim insanları, “Dünya’da yaşam hiç ortaya çıkmasa, gezegen bugünkü gibi yaşanabilir koşulları ne kadar koruyabilirdi?” sorusunu bilgisayar ortamında sınadı. Astrobiyolog Samantha Gilbert-Janizek’in liderliğinde geliştirilen modelde, yaşamın etkisi hesaba katılmadan Dünya’nın atmosferi, okyanusları ve iç süreçleri birlikte ele alındı; amaç, canlıların gezegen dengesini sürdürüp sürdürmediğini anlamaya yaklaşmak.

Josep Maria Vergès ve Míriam Salas-Altès: Katalonya’daki Font Major mağarasında 280 Paleolitik motif
Josep Maria Vergès ve Míriam Salas-Altès: Katalonya’daki Font Major mağarasında 280 Paleolitik motif
İçeriği Görüntüle

Gaia tartışmasına “hayatsız taban” yaklaşımı

Çalışma, Gaia hipotezinin ana fikrine dayanan tartışmayı, yani yaşamın gezegenin fiziksel çevresiyle etkileşerek yaşanabilirliği destekleyen bir “gezegensel denge” yaratıp yaratmadığını yeniden ele alıyor. Gaia hipoteziyle bağlantılı tartışmalar yapılırken, araştırmanın odağı özellikle şu noktaya kayıyor: Kayalık bir gezegenin uzun zaman ölçeklerinde yaşanabilir kalması için yaşamın gerekli olup olmadığı.

Gilbert-Janizek ve ekibi, bu soruyu yanıtlamak için “abiotic Earth” adı verilen; canlıların bulunmadığı bir Dünya senaryosunu, gezegenin çekirdeğinden mantoya, kabuğundan atmosferine ve okyanuslarına kadar uzanan fiziksel bileşenlerle birlikte modelledi. Böylece kimyasalların gezegenin farklı katmanları arasında nasıl çevrim geçirebileceği de simülasyon içinde takip edildi.

Model, oksijen sinyali ve yaşanabilirlik ayrımını öne çıkarıyor

Bilim insanları simülasyon boyunca çok sayıda gezegen özelliğini birlikte değerlendirdi. Sonuçlara göre, yaşamın hiç ortaya çıkmaması; milyarlarca yıl süren süreçlerde yaşanabilir koşulların devamını tek başına imkânsız kılmıyor. Ancak en belirgin ayrımın, fotosentez olmadığından atmosferik oksijenin bulunmaması ya da çok düşük düzeylerde kalması olduğu belirtiliyor.

Araştırmacılar ayrıca yaşanabilirliği yalnızca atmosferik oksijen gibi biyolojik kökenli bir göstergeyle sınırlandırmıyor. Astronomide yaşanabilirlik, daha genel olarak gezegenin yüzeyinde sıvı su barındırmaya imkân veren koşullarla tanımlanıyor. Bu çerçevede hayatsız Dünya senaryosunun, sıvı suya benzer su miktarlarıyla ilişkilendirilebilen koşullar sergilediği ifade ediliyor.

Çalışmanın bir diğer hedefi de, diğer dünyalara ait gözlemleri yorumlarken “yaşanabilir ama canlı olmayan” gezegenlerin atmosfer ve kimyasal izlerinin, yaşamın var olacağı durumlarla nasıl karışabileceğini göstermek. Gilbert-Janizek, geliştirilen modelin; bir dışgezegenin atmosferine dair gözlemlerden hareketle, yüzeyde yaşam olasılığını değerlendirmeye yardımcı olabileceğini vurguluyor.

Araştırmanın sonuçları The Planetary Science Journal’da raporlanıyor.