Modern elektriğin “gürültüsü” gibi görünen ince dalgalanmalar, elektrik şebekelerinin ne kadar hassas dengeler üzerinde çalıştığını hatırlatıyor. 2026 yılında yayımlanan bir çalışmaya göre, birçok bölgede elektrik şebekelerinde her 60 saniyede bir tekrarlayan düzenli bir “nabız” örüntüsü, kesintisiz güç kaynakları (UPS) ve büyük batarya depolama sistemlerinin dakikaya bağlı kontrol rutinleriyle ilişkili olabilir.

Beş kıtada görülen düzen, neden on yıllardır sürüyor?

Elektrik şebekeleri üretim ile tüketim arasındaki farkı sürekli dengeleyebilmek için sürekli çalışır. Bu denge, alternatif akımın frekansına da yansır: Üretim-tüketim dengesi bozulduğunda frekans hafifçe düşer ya da yükselir. Normal şartlarda bu dalgalanmalar küçük ve düzensizdir; şebeke işletmecileri de bu oynaklığı bastırmak için sürekli müdahalede bulunur.

Ancak araştırmacıların dikkat çektiği asıl nokta, farklı fiziksel olarak bağlantısız şebekelerde görülen, yaklaşık her 60 saniyede bir tekrarlayan ve aynı hassasiyeti uzun süre koruyan desen. Jülich’teki kampüs ölçümleri ve farklı yerlerdeki gözlemler, bu örüntünün tesadüf olmayabileceğine işaret ediyor. Çalışma, bu düzenliliği tek bir doğal enerji kaynağıyla açıklamanın zor olduğunu vurguluyor.

Yeni araştırma ketojenik diyetin beklenmedik etkisini ortaya çıkardı
Yeni araştırma ketojenik diyetin beklenmedik etkisini ortaya çıkardı
İçeriği Görüntüle

Çözüm: UPS ve büyük batarya sistemlerinin dakikalık self-testleri

Dirk Witthaut liderliğindeki ekip, Almanya’daki Forschungszentrum Jülich araştırma kampüsünde (Living Lab Energy Campus) yüksek çözünürlüklü elektrik ölçümlerini inceledi. 60 saniyelik desenin özellikle UPS veya büyük batarya depolama sistemlerinin bulunduğu yapılarda göründüğü; bu tür kesintisiz güç/depolama altyapısı olmayan binalarda benzer bir örüntüyle karşılaşılmadığı belirtildi.

Araştırmacılar, elektrik sinyallerini daha yakından izlediğinde, bataryalardan dakikaya birebir karşılık gelen aralıklarda kısa akım çıkışları oluştuğunu saptadı. Bu akımların şebeke işletimi tarafındaki etkisi, binanın elektrik sistemi üzerinden kamusal yüksek gerilim şebekesi bağlantısına kadar izlenebildi.

Çalışmada, üreticiye dair değerlendirmenin ardından suçlunun cihazların yazılımında yer alan rutin batarya kendi kendini kontrol (self-test) davranışı olduğu bildiriliyor. Peki bu testler neden aynı anda devreye girebiliyor? Yanıt, dijital cihazların zamanlama mekanizmalarında yatıyor: Bağımsız çalışan sistemler dış zaman sinyalleriyle senkronize olabildiği için, dakikaya bağlı görevlerini aynı periyotta tekrar ediyor. Tek tek küçük kalan bu kontrol denemeleri, çok sayıda cihaz aynı anda uyumlandığında şebekede ölçülebilir dalgalanmalara dönüşebiliyor.

Şebeke kararlılığına doğrudan tehdit mi?

Araştırmaya göre söz konusu dalgalanmalar şebeke kararlılığı açısından acil bir risk oluşturmuyor. Ölçümlerin, genlik olarak tipik biçimde yalnızca birkaç milihertz mertebesinde kaldığı ifade ediliyor. Buna rağmen araştırmacılar, elektrik altyapısının giderek daha fazla dijital kontrollü ekipmana dayanmasıyla etkinin büyüyebileceğini uyarıyor. Batarya depolama sistemleri, veri merkezleri ve internete bağlı cihazlar arttıkça, aynı dakikada senkronlaşan tüketim talepleri de artabilir.

Öte yandan çözümün görece basit olabileceği belirtiliyor: Üreticiler, binlerce cihazın aynı anda kontrol rutinini çalıştırmasını önlemek için yazılım programlarına küçük zaman farklılıkları ekleyebilir. Ekip, bu tür “uyumlu siber-fiziksel salınımların” kaynağında daha iyi kontrol tasarımıyla azaltılabileceğini vurguluyor. Ayrıca araştırmada, tespit edilen sistemlerden en az birinin üreticisiyle iletişim kurulduğu ve kontrol rutinlerinin aşırı düzenli periodicliğini gevşeten bir yazılım güncellemesi yayımlandığı aktarılıyor.

Çalışma Nature Energy’de yayımlandı.