COVID-19 pandemisi boyunca artan stresin insanlarda biyolojik yaşlanmayı hızlandırabildiğine dair yeni bulgular ortaya kondu. PNAS’ta yayımlanan çalışmada, Almanya’da tükürük örnekleri üzerinden epigenetik saatler yardımıyla DNA metilasyonu takip edildi ve stres kaynaklı yaşlanma hızlanması sinyallerinin yalnızca belirli bir yaş grubunda daha net görüldüğü bildirildi.
Epigenetik saatlerle “yaşlanma hızı” ölçüldü
Araştırma, Max Planck Institute of Psychiatry’den Alicia Schowe’nin öncülüğünde yürütüldü. Bilim insanları, TwinLife Epigenetic Change Satellite (TECS) projesi kapsamında çocuklar (yaklaşık 8–10 yaş), ergenler (14–16 yaş) ve yetişkinler (20–29 yaş) için tükürük örneklerini topladı. İlk ölçümler, Almanya’da ilk ulusal kapanmanın başlamasından hemen önce (Mart 2020) yapıldı; ikinci ölçümler ise ülkenin ikinci kapanmadan çıkmasının ardından 2021–2022 döneminde tekrar edildi.
Çalışmada, yaşa bağlı DNA metilasyonu değişimlerini farklı epigenetik saatlerle incelemek için dört ayrı yöntem kullanıldığı belirtildi. Araştırmanın tamamında sonuçlar değişkenlik gösterse de dört saatten üçünün ölçümlerinde, pandeminin öncesine kıyasla yaşlanma hızında anlamlı bir artış gözlendi. PedBE, GrimAge2 ve DunedinPACE gibi saatlerde bu artış iki yaş grubunda görüldü. PedBE yalnızca çocuklar ve ergenler için kullanılmıştı.
Algılanan stres ile bağ ergenlerde kuruldu
Her epigenetik saat aynı etkiyi göstermedi. Araştırmacılar, yalnızca bir epigenetik saatte çocuklarda daha hızlı yaşlanma sinyali bulunduğunu ve bunun diğer saatlerin çocuklara göre ayarlamasında olası hassasiyet sorunlarından kaynaklanabileceğini ifade ediyor.
Öte yandan bilim insanları, epigenetik sonuçları katılımcıların pandemiye dair kendi bildirimlerine dayanan stres deneyimleriyle karşılaştırdığında bağlantı yalnızca ergenlerde ortaya çıktı. Buna göre, algılanan stres arttıkça ergenlerde biyolojik yaşlanmanın hızlandığına dair işaretler daha güçlüydü.
Schowe, bu durumun ergenlik döneminin özellikle stresin etkilerine duyarlı olabileceğini düşündürdüğünü söyledi. Olası açıklamalar arasında ergenlik sırasında vücutta yaşanan değişimler ve kapanma önlemlerinin—arkadaşlarıyla görüşmenin kısıtlanması gibi—bu yaş grubunu daha ağır etkilemesi yer alıyor.
Ergenlerde, özgürlüklerin kısıtlanması ve yaşamlarındaki önemli kişilerden uzak kalma konusunda daha fazla yük hissedenlerin biyolojik yaşlanmanın hızlanmasına dair daha belirgin işaretler gösterdiği aktarılıyor. Ancak bu ilişkinin gücünün hangi epigenetik saat kullanıldığına göre değiştiği vurgulanıyor.
Stresin yanında en güçlü bağlantılar fiziksel sağlıkla ilgili faktörlerde
Ergenlerde gözlenen stres-biyolojik yaşlanma ilişkisine ek olarak, tüm yaş gruplarında epigenetik yaşlanma hızlanmasıyla en güçlü genel bağlantıların fiziksel sağlık göstergeleriyle ilişkili olduğu bildirildi. Bunlar arasında daha yüksek beden kitle indeksi (BKİ) ve sigara maruziyeti öne çıkıyor.
Araştırmacılar, pandemide hareketsiz yaşamın artması ve kilo almanın da, genel örneklemde GrimAge2 ve DunedinPACE gibi ölçümlerde görülen artışların bir kısmını açıklayabileceğini; ergenlerdeki psikososyal yükün ise bu tabloya ayrıca katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Çalışmanın sonunda, bu değişikliklerin kalıcı olup olmadığını ve ilerleyen yıllarda olumsuz sağlık sonuçlarını öngörüp öngörmediğini doğrulamak için uzun dönemli takip gerektiği ifade ediliyor.
