Alman fizikçi Werner Heisenberg’in 1927’de ortaya koyduğu belirsizlik ilkesi, kuantum parçacıklarında bazı büyüklüklerin (özellikle konum ve momentumun) eşzamanlı olarak tam kesinlikle belirlenemeyeceğini söyler. Çin’de Şanxi Üniversitesi liderliğindeki araştırmacılar ise bu tür “eşzamanlı belirsizlik” bağlarını aşmaya dönük bir yaklaşımı, geçmişten ve gelecekten gelen ölçüm bilgisini birlikte kullanarak test etti.

Wisconsin-Madison’dan Knopf ve Lamming: Protein kısıtlaması sağlıklı yaşlanmayı yavaşlatabilir
Wisconsin-Madison’dan Knopf ve Lamming: Protein kısıtlaması sağlıklı yaşlanmayı yavaşlatabilir
İçeriği Görüntüle

Geçmiş-gelecek bilgisiyle retrodiction yaklaşımı

Çalışmada amaç, klasik anlamda “geleceği tahmin edip” ölçüm almak değil; bir zaman noktasındaki kuantum durumunu daha iyi çıkarsamak için o ana ilişkin veriyi t anından önce ve sonra alınan ölçümlerle birlikte ele almak. Bu yöntem, t anındaki sistem durumunu yeniden inşa ederken belirsizliklerin dağılımını değiştirmeyi hedefliyor.

Araştırmanın arXiv’de yayımlanan preprint’inde, Heisenberg belirsizlik ilişkisinin “öngörü (predictive) tarafına” getirdiği bağın, retrodiction (geçmişten/elde edilen kayıtlarla o ana dair çıkarım) çerçevesinde aynı biçimde kısıtlamadığı savunuluyor. Ekip ayrıca zayıf ölçümlerle sonuçlarını doğruladıklarını belirtiyor.

Rubidum “spin oscillator” ile eşzamanlı konum-momentum kestirimi

Deneyde, rubidumdan oluşan bir “spin oscillator” sistemi kullanıldı. Preprint özetine göre çalışma, yaklaşık 5,17 × 1010 (yaklaşık 51,7 milyar) rubidum atomuyla gerçekleştirildi. Sistemde ikinci bir lazerle konum ve momentum gibi kanonik gözlenebilirlerin aynı anda ölçülebildiği bir kurgu kuruldu.

Ekip, t anındaki eşzamanlı kestirimlerde Heisenberg belirsizlik ilişkisiyle tanımlanan bağın altında kaldıklarını raporluyor. Preprint özetinde bu durum, ilgili bağın yaklaşık 1,01 dB altında bir performans olarak ifade ediliyor. Ölçümün yaklaşık 1,4 saat boyunca sürdürülebildiği de özet kapsamında yer alıyor.

Önemli nokta şu: Heisenberg belirsizlik sınırına dair temel ilke, deneyde “tamamen ortadan kaldırılmıyor”. Bunun yerine, kısıtlamanın uygulanma biçiminin farklı bir çıkarım (olasılıkların farklı hesaplanması) yaklaşımıyla kısmen aşılabildiği iddia ediliyor.

Preprint henüz hakemli dergi değerlendirmesinden geçmedi. Yine de çalışma, kuantum ölçümlerinde geçmiş ve gelecek bilgiyi birleştiren retrodiction tarzı yaklaşımların, daha kesin kestirimler üretebileceğine dair yeni bir deneysel zemin sunuyor. Ayrıca yöntem; yörünge ve dolaşıklık gibi stratejileri birleştiren kuantumla güçlendirilmiş algılamalara yönelik olasılıkların kapısını aralıyor.