Yaklaşık 550 milyon yıl önce, yumuşak dokulu canlıların izlerini günümüze taşıyan özel bir koruma “penceresi” oluştu. Güney Avustralya’daki Flinders Ranges bölgesinde bulunan jeolojik kayıtlar; güneydoğu yönelimli dev denizaltı kanyonlarının deniz seviyesi düşüşleriyle şekillendiğini, ardından deniz yükselince çökel ile dolduğunu ve bu koşulların Ediacaran biyotasına ait fosillerin olağanüstü biçimde korunmasına zemin hazırladığını ortaya koyuyor.
Flinders Ranges’ta dev kanyon ölçekleri ve deniz seviyesi etkisi
Adelaide Üniversitesi’nden jeolog Karol Faehnrich liderliğindeki çalışma, Flinders Ranges’ta Ediacaran dönemine ait kaya birimlerini inceleyerek yaklaşık 550 milyon yıl önceki yer şekillerinin nasıl evrildiğini anlamaya odaklandı. Bölgedeki fosil bakımından zengin bir dizi oluşumun (Flinders Ranges’ta yer alan nadir ve iyi korunmuş örnekler) kökenini araştıran ekip, bazı yerlerde genişliği 6 kilometreden fazla, maksimum derinliği ise yaklaşık 280 metreye ulaşan güneydoğu yönelimli dev denizaltı kanyon izleri saptadı.
Araştırmacılara göre bu kanyonlar büyük ölçüde denizaltı erozyonuyla oluştu. Sürecin başlangıcında deniz seviyesinde belirgin bir düşüş yaşandı; deniz seviyesi sonradan yükseldiğinde ise alan tekrar sular altında kalarak kanyonları çökel ile doldurdu. Bu yeniden su basması, Ediacaran döneme ait “Ediacara Member” olarak bilinen tabakanın oluşumuna katkı vererek fosil korunmasını etkileyen koşulları oluşturdu.
Ediacara Member tabakasında fosil korunması nasıl mümkün oldu?
Rawnsley Quartzite içinde yer alan Ediacara Member, Ediacaran canlılarının izlerinin görülebildiği ender tabakalardan biri olarak öne çıkıyor. Faehnrich, dev denizaltı kanyonların kıta sahanlığı boyunca ilerlediğine; ardından deniz seviyesindeki geri yükselişle hızla sular altında kalıp çökel süreçlerinin devreye girdiğine dair kanıtlar bulduklarını aktardı. Ona göre bu sular altında kalma, dünyanın en zengin Ediacaran fosil kayıtlarından birinin korunmasına olanak veren koşulları sağladı.
Çökel kayıtlarının özellikleri, bölgede güçlü su akımlarının etkili olabileceğini düşündürüyor. Çalışmada, modern denizaltı kanyonlarından elde edilen bilgilerle karşılaştırma yapıldığında, bu ortamın oluşumunda yalnızca nehir dinamiklerinden ziyade denizaltı erozyon süreçlerinin daha olası olduğu sonucuna varılıyor.
Adelaide Üniversitesi’nden biyolog Diego Garcia-Bellido ise Ediacaran fosillerinin önemli bir bölümünün, yumuşak dokulu organizmaların ince izlenimleri (hassas izlenimler) şeklinde korunduğunu vurguluyor. Bu tür fosillerin ayakta kalabilmesi için çevresel koşulların “tam doğru” aralıkta olması gerektiğini belirten Garcia-Bellido, deniz seviyesindeki yükselişin bu olağanüstü korunma için gerekli zaman penceresini oluşturduğunu ifade ediyor.
Araştırma, Earth and Planetary Science Letters dergisinde yayımlandı.





