Seattle merkezli Endurance Energy, ABD’nin Oregon kıyılarının açıklarında bir sualtı yanardağından gelen ısıyı kullanarak okyanus tabanına indirilen jeneratörün 8,7 saniyelik testte tükettiğinden fazla elektrik üretebildiğini duyurdu. Şirketin “Adélie” deneyi, sualtı termal kaynaklardan kısa süreli de olsa net enerji elde edilebileceğini gösterdi.
Adélie nasıl net elektrik üretti?
Test, Oregon’un yaklaşık 480 kilometre açığındaki Axial Seamount’ta gerçekleştirildi. Okyüzünden yaklaşık 1.500 metre aşağıda deniz tabanından sıcak su kaynakları (hidrotermal çıkışlar) yükseliyor. Deniz suyu, yanardağın altındaki erimiş kayaçlardan gelen ısıyla yeraltında ısınıp, hidrotermal çıkışlar üzerinden tekrar okyanusa dönüyor.
Adélie’nin çalışması için deniz tabanından yeterli miktarda sıcak akış sağlanması gerekiyordu. Ekip, deniz tabanının altına uzanan 16 metrelik bir kuyu açtı; ardından içine bir boru yerleştirip çimentoladı. Ancak kuyu suyunun sıcak (yaklaşık 260 °C) olmasına rağmen akışın jeneratörü tek başına çalıştırmaya yetmediği belirtildi.
Bu nedenle düzenek, yakındaki doğal bir çıkış hattına bağlandı. Böylece başarılı deneme sırasında ısı kaynağı, deniz tabanından doğal olarak akışta olan su oldu. 27 Eylül’de yapılan önceki denemede bu suyun yaklaşık 281 °C olduğu açıklandı. Derinlikteki yüksek basınç sayesinde su, yüzeyde kaynama sıcaklığı olan 100 °C’nin çok üzerinde sıvı kalabiliyor.
Tüketim aşılırken jeneratör saniyeler içinde yükseldi
Sistem çalıştığı sırada türbinin yaklaşık 26 bin devir/dakikaya ulaştığı bildirildi. Ekipman Seattle’dan uzaktan yönetildi; yanardağı izlemek için kıyıya bağlı ölçüm düzeneklerinin kullanıldığı kaydedildi. Bağlantı altyapısı olarak, Washington Üniversitesi tarafından işletilen “Regional Cabled Array” denizaltı kablo ağı devreye alındı.
Şirket açıklamasında, pompalar ve diğer bileşenlerin de elektrik tükettiği hatırlatıldı. Tüm tüketim kalemleri çıkarıldıktan sonra 8,7 saniyelik aralıkta orta düzeyde yaklaşık 2 kilowatt net fazla üretim olduğu; en yüksek değerin ise 16,5 kilowatt’a ulaştığı belirtildi. Endurance, bunun jeneratörün kısa süreli olarak tükettiğinden daha fazla elektrik üretebildiğini gösterdiğini aktardı.
Sonraki adım: Aylarca kesintisiz çalışma ve çevresel etkiler
Şirketin daha uzun vadeli hedefi, karadaki müşterilere enerji sağlamak. Endurance’ın ilk ticari projesinin Pasifik’teki Tonga’da geliştirildiği ve elektrik şebekesinin büyük ölçüde ithal dizel yakıta dayandığı ifade edildi. Şirket, ilk elektriğin 2027’de verilmesini hedefliyor.
Ancak bu hedefe ulaşmak için denemenin daha uzun süre devam etmesi gerekiyor. Adélie’nin çalışması, bataryayı aşırı akımdan korumayı amaçlayan bir güvenlik sisteminin devreye girmesiyle durdu. Yaklaşık 10 dakika sonra, yeniden başlatma denemesi sırasında bir pompa güç kablosu arızası yaşandığı bildirildi.
Endurance’ın kurucusu ve CEO’su Andrew Redd, “Gentoo” adlı 100 kilowattlık bir test jeneratörünün Adélie’nin geliştirilmiş versiyonu olduğunu ve kış döneminde konuşlandırılacağını söyledi. Redd’e göre güncellenen düzenek; batarya koruması ve pompa kablosu sorunlarını giderecek. Ayrıca şirketin gelecek yıl devreye girecek yeni bir sondaj çalışmasının azami 500 metre derinliğe ulaşması planlanıyor; daha derin kuyuların daha yüksek su akışı sağlayacağı düşünülüyor.
Çevresel açıdan da belirsizlikler bulunduğu aktarılıyor. Şirket, sondaj yerini yanardağın bacaları ve yakındaki canlıların bulunduğu bölgeden uzak seçtiğini; izleme sonuçlarında sahadaki yaşam üzerinde kayda değer bir değişim tespit edilmediğini belirtti. Açıklamaya göre, 40’tan fazla su, kaya ve mineral örneği bağımsız laboratuvarlara gönderildi; uzun vadeli etkilerin ise henüz netleşmediği ifade edildi.
Redd, uzun süreler boyunca sürekli çalışan daha büyük sistemlerin çevredeki su kolonunu, biyolojik toplulukları ve deniz tabanı yaşam alanlarını etkileyebileceğini kabul ettiklerini de söyledi. Şirketin başka araştırmacılarla ek analizler ve çalışmalar yürüttüğünü belirttiği açıklamada, denemenin yalnızca jeneratörün işletim sırasında kısa süreli net üretim yapabildiğini gösterdiği; enerji nakli, sondaj ve kurulum gibi süreçleri hesaba katmadığı vurgulandı.
