Beyin; hormonlardaki değişimlerden doğrudan etkileniyor. Bilim insanları, bu nedenle kadınlarda Alzheimer’a yakalanma olasılığının daha yüksek olmasının arkasında biyolojik süreçlerin bulunabileceğini düşünüyor. Neurology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, kadınların yaşamlarının farklı dönemlerinde östrojen dalgalanmalarının beyin damar sağlığı üzerinde uzun vadeli etkileri olabileceğine dair ek kanıt sunuyor.
70 yaşta küçük damar hastalığı belirtileri daha az
İsveç’teki Karolinska Institutet’ten nörobiyolog Anna Marseglia ve ekibi, 1944 doğumlu 352 sağlıklı İsveçli kadından oluşan verileri inceledi. Araştırmada kadınların beyinleri 70 yaşında manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile değerlendirildi; kadınların büyük bölümü 75 yaşında da tekrar tarandı. Çalışmaya sadece kadın cinsiyeti doğuştan kadın olan (cisgender) bireyler dahil edildi.
Marseglia ve çalışma arkadaşlarına göre; üreme dönemi daha uzun olan kadınlar ve menopoz döneminde hormon replasman tedavisi kullananlar, 70 yaş civarında beyinlerinde küçük damar hastalığına işaret eden daha az bulgu gösterme eğilimindeydi. Marseglia, bu bulguların, östrojen ve beyin yaşlanması arasındaki ilişkide beyin damarlarının önemli bir rol oynayabileceğini düşündürdüğünü söyledi.
Üreme döneminin uzaması riski yaklaşık yüzde 8 düşürdü
Araştırmada, beyin küçük damar hastalığına dair göstergeler MR görüntülerindeki çeşitli işaretler üzerinden değerlendirildi. Bunlar arasında beyaz cevherde parlak odaklar olarak bilinen beyaz cevher hiperintensiteleri, beyin içinde beyin omurilik sıvısı ile dolu küçük boşluklar (lakünler), mikrokanaamalar ve bazal gangliyonlarda alışılmadık şekilde büyük olabilen perivasküler boşluklar yer alıyor.
Çalışmaya göre; bir kadının üreme dönemi her geçen ekstra yıl uzadığında, 70 yaşında küçük damar hastalığına dair iki ya da daha fazla işaret görülme olasılığı yaklaşık yüzde 8 azaldı. Bu ilişkiye en güçlü katkıyı ise daha sonraki menopozun sağladığı belirtildi; araştırma, daha erken ilk adet görmenin değil, menopoz zamanlamasının daha baskın belirleyici olduğunu vurguladı.
Hormon tedavisi bazı beyin özellikleriyle birlikte görüldü
Menopoz hormon tedavisi kullanan kadınlarda da küçük damar hastalığına dair belirtilerin daha az olmasının yanı sıra beyaz cevherin mikroyapısında daha iyi bütünlük göstergeleri bulundu. Ayrıca araştırmada, Alzheimer riskini artırdığı bilinen APOE-ε4 gen varyantını taşıyan kadınlarda hormon tedavisinin, hastalığa karşı hassas beyin bölgelerinde korteks kalınlığının daha fazla olmasıyla ilişkili olduğu bildirildi. Ancak APOE-ε4 taşımayan kadınlarda benzer bir ilişki gözlenmedi.
Neden-sonuç ilişkisi kurulamaz
Araştırmanın yazarları, elde edilen sonuçların östrojen maruziyetinin uzun vadede beyin damarlarının korunmasına katkı sağlayabileceğini düşündürdüğünü belirtiyor. Ancak çalışma gözlemsel bir araştırma olduğu için, veriler neden-sonuç hakkında kesin bir sonuç veremiyor. Yazarlar ayrıca menopoza eşlik eden ve dalgalanabilen diğer hormonların da görülen bağlantılara katkıda bulunabileceğini kaydediyor. Üstelik araştırma tek bir ülkeye ait görece sınırlı sayıda katılımcı içerdiğinden, bulguların daha geniş topluluklara ne ölçüde uygulanabileceği de net değil.
Çalışmanın ayrıca istatistiksel anlamlılık eşiği yükseltildiğinde bazı bağlantıların ortadan kalktığına dikkat çekiliyor. Öte yandan, geçmiş çalışmaları kapsayan büyük bir derlemenin menopoz hormon tedavisinin bunama riskini belirgin biçimde etkilediğine dair güçlü bir kanıt bulmadığı aktarılıyor. Yale Üniversitesi’nden Giulia Lorenzon, çalışmanın ilk yazarı olarak, bu sonuçların hormon tedavisini önleyici amaçla önermek için temel alınamayacağını belirtiyor.
Yine de araştırma, östrojenin uzun vadede beyin ve biliş üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı incelemek için yeni çalışmalar yapılmasının önünü açıyor. Ekip, kişiselleştirilmiş tıbbın gündemde olduğu dönemde, cinsiyete özgü bilişsel bozukluk önleme stratejileri eksik olduğundan, östrojenin uzun dönem etkisini aydınlatmanın klinik açıdan önemli bir öncelik olduğunu ifade ediyor.
