İstanbul’un kültür hayatında önemli yer tutan tarihi sinemalar, son 20 yılda birer birer kapandı. Beyoğlu’ndaki Emek, Alkazar ve Sinepop’tan Kadıköy’ün simge mekânı Rexx’e kadar birçok salon faaliyetlerine son verdi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri de İstanbul’daki sinema salonu sayısının son yıllarda ciddi biçimde azaldığını ortaya koyuyor.
İstanbul’da sinema salonu sayısı son 20 yılda nasıl değişti?
İstanbul Ticaret Odası’nın TÜİK verilerine dayanarak hazırladığı Veri İstanbul 2024 raporuna göre kentte 2013 yılında 704 sinema salonu bulunuyordu. Bu sayı 2018’de 901’e yükselirken 2023’te 676’ya geriledi.
2025 yılı istatistiklerinde ise İstanbul’daki salon sayısı 577 olarak kaydedildi. Böylece 2018 ile 2025 arasında kentteki sinema salonu sayısında yaklaşık yüzde 36’lık net azalma yaşandı.
Seyirci sayıları da benzer bir tablo çiziyor. İstanbul’da 2018 yılında 20,5 milyon olan sinema seyircisi sayısı, 2023’te 9,4 milyona kadar düştü.
İstanbul’da kapanan tarihi sinemalar hangileri?
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) yayımladığı tarihi sinemalar araştırması, özellikle Beyoğlu’nda yaşanan kayıpları belgeliyor.
1923’te açılan Alkazar Sineması, 2010 yılında kapandı. Bağımsız filmlerin ve alternatif gösterimlerin adreslerinden Sinepop, 2012’de faaliyetini sonlandırdı. Geçmişi 1930’lara uzanan Rüya Sineması ise 2013’te yıkıldı.
1954 yılında açılan Yeni Melek, farklı dönemlerde sinema ve gösteri merkezi olarak kullanıldıktan sonra 2014’te kapandı. Ortaköy’deki Feriye Sineması da 2016’da gösterim faaliyetlerini tamamen durdurdu.
Kadıköy’ün Bahariye Caddesi çevresindeki önemli kültür mekânlarından Rexx Sineması ise 2020 yılında kapılarını kapattı. Rexx, uzun yıllar İstanbul Film Festivali’nin Anadolu Yakası’ndaki gösterim noktalarından biriydi.
Emek Sineması neden yıkıldı?
İstanbul’un en çok tartışılan sinema kayıplarından biri Emek Sineması oldu.
1924’te Melek Sineması adıyla açılan tarihi salon, İstanbul Film Festivali’nin önemli merkezlerinden biriydi. Emek’in bulunduğu Cercle d’Orient kompleksinin yer aldığı alan, 2006’da yenileme alanı ilan edildi.
Projeye yönelik itirazlara ve koruma tartışmalarına rağmen özgün salon 2013’te yıkıldı. Daha sonra Grand Pera içerisinde tarihi salonun mimari özelliklerini yeniden üreten bir sinema açıldı.
Emek’in yıkılması, tarihi yapıların korunması ve kent merkezindeki kültür mekânlarının geleceği konusunda uzun süre devam eden tartışmalara neden oldu.
İstanbul’daki tarihi sinemalar neden kapanıyor?
Kapanmaların nedenleri salonların koşullarına göre değişiyor. Yüksek işletme giderleri, kira sorunları, bina dönüşümleri ve izleyici sayısındaki gerileme, çeşitli işletmelerin karşılaştığı güçlükler arasında bulunuyor.
Sinepop’un kapanış sürecinde çevresindeki inşaat faaliyetlerinin etkisi gündeme gelirken Beyoğlu Sineması, mali sorunlar nedeniyle defalarca kapanma tehlikesi yaşadı.
Beyoğlu Sineması’nın 2023 yılında İBB tarafından yenilenerek yeniden açılması ise tarihi salonların korunmasına yönelik güncel örneklerden biri oldu.
İstanbul Kalkınma Ajansı’nın 2024-2028 Bölge Planı’nda kentteki sinema salonu sayısının 2028’e kadar 750’ye çıkarılması hedefleniyor. Ancak 2025 verilerindeki 577 salonluk tablo, bu hedefe ulaşmak için önemli bir artış gerektiğini gösteriyor.
İstanbul’un kaybolan sinemalarına ilişkin kayıtlar, kentteki sinema gösterim alanlarının son yirmi yılda nasıl değiştiğini belgeliyor. Tarihi salonların geleceği ise koruma kararlarına, işletme koşullarına ve kültür politikalarına bağlı olmaya devam ediyor.
