AKP'nin iktidara geldiği 2002 yılından bu yana Türkiye ekonomisi pek çok kez yön değiştirdi. Erdoğan'ın başbakanlığı döneminde başlayan ve cumhurbaşkanlığıyla devam eden 23 yıllık süreçte büyüme rakamları, büyük altyapı yatırımları ve şirketlerin ekonomik faaliyetleri sık sık gündeme geldi. Ancak milyonlarca kişinin günlük hayatında belirleyici olan maaş, kira, gıda ve temel ihtiyaç harcamaları açısından tablo oldukça farklı.
Türkiye ekonomisi 2025 yılında reel olarak yüzde 3,7 büyüdü. Fakat ekonomik büyümenin ücretlere ve emekli aylıklarına yansıması sınırlı kaldı. Gelir dağılımı, geçim maliyeti ve ücretlerin milli gelirden aldığı pay, ekonomik performansın toplumun farklı kesimlerine eşit yansımadığını gösteren başlıca göstergeler arasında yer aldı.
Erdoğan döneminde emekli maaşları asgari ücretin gerisine nasıl düştü?
Emeklilerin gelirindeki değişim, 2003-2025 döneminin en çarpıcı karşılaştırmalarından birini oluşturuyor. DİSK-AR'ın hesaplamalarına göre 2003 yılında ortalama emekli aylığı net asgari ücretin yüzde 36 üzerindeydi. 2025 yılında ise ortalama emekli aylığı 18 bin 490 liraya, net asgari ücret 22 bin 105 liraya geriledi. Böylece ortalama emekli aylığı asgari ücretin yüzde 16 altında kaldı.
Emeklilerin çalışma hayatına dönmek zorunda kalması da geçim koşullarındaki bozulmanın göstergelerinden biri. DİSK-AR verilerine göre çalışan veya iş arayan emeklilerin oranı 2002'de yüzde 36,6 iken 2025'te yüzde 69,5'e yükseldi. Bu oran, her üç emekliden yaklaşık ikisinin işgücü piyasasında bulunduğunu gösteriyor. Çalışanlarla iş arayanları birlikte kapsadığı için bu verinin tamamı fiilen çalışan emekliler olarak yorumlanmamalı.
2026 Temmuz ayından itibaren en düşük emekli aylığı için uygulanan taban ödeme 23 bin 552 liraya çıkarıldı. Aynı yıl net asgari ücret 28 bin 75 lira olarak belirlendi. Taban emekli ödemesi ile asgari ücret arasındaki fark 4 bin 523 lirayı aştı.
2026 yılında bir maaş temel yaşam maliyetini karşılıyor mu?
2026 yılının ekim ayında TÜRK-İŞ tarafından açıklanan araştırma, ücretlerle yaşam maliyeti arasındaki makası ortaya koydu. Araştırmaya göre bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti 49 bin 124 liraya yükseldi. Net asgari ücret ise 28 bin 75 lira seviyesinde kaldı. Aradaki fark yaklaşık 21 bin 49 lira.
Aynı araştırmada Ankara'da yaşayan dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcaması 38 bin 24 lira olarak hesaplandı. Gıda dışındaki zorunlu harcamalar da eklendiğinde yoksulluk sınırı 123 bin 856 liraya ulaştı.
Bu rakamlar, tek maaşla geçinen hanelerin karşı karşıya olduğu baskıyı daha görünür hale getiriyor. Kira, elektrik, su, ulaşım ve eğitim masrafları hesaba katıldığında asgari ücretle geçinmeye çalışan bir ailenin bütçesinde temel ihtiyaçlar için bile yeterli alan kalmıyor.
Enflasyon düştü mü, hayat pahalılığı neden devam ediyor?
Türkiye'de enflasyonla mücadele kapsamında açıklanan hedeflere rağmen fiyat artışları hane bütçelerini zorlamayı sürdürüyor. TÜİK'in 3 Kasım 2026'da açıkladığı verilere göre tüketici fiyatları ekim ayında aylık yüzde 2,58, yıllık yüzde 29,77 arttı. ENAG'ın aynı dönem için hesapladığı yıllık enflasyon ise yüzde 45,12 oldu.
TÜİK verilerinde yıllık fiyat artışı eğitimde yüzde 48,86, sağlıkta yüzde 43,29, konut, su, elektrik ve gaz grubunda yüzde 40,24 olarak kaydedildi. Ekim ayında gıda fiyatları yüzde 3,50, giyim ve ayakkabı fiyatları ise yüzde 12,58 arttı. Fiyatı yükselen alt sınıf sayısı 174 kalemin 134'üne ulaştı.
Enflasyon oranının gerilemesi, marketteki ürünlerin ucuzladığı anlamına gelmiyor. Fiyatlar artmaya devam ettiği sürece vatandaşın aynı maaşla alabildiği ürün miktarı azalıyor. Ücret artışları fiyat artışlarının gerisinde kaldığında ise çalışanların alım gücü daha da düşüyor.
Türkiye'de ekonomik büyümenin kazancı kime gidiyor?
Ekonominin büyümesi, toplumun bütün kesimlerinin aynı ölçüde refah kazandığını göstermiyor. TÜİK'in 2025 yılı milli gelir verilerine göre işgücü ödemelerinin gayrisafi katma değer içindeki payı 2024'te yüzde 36,9 iken 2025'te yüzde 36,6'ya geriledi. Net işletme artığı ve karma gelirin payı ise aynı dönemde yüzde 43,3'ten yüzde 44,3'e yükseldi. Bu ikinci gösterge şirketlerin faaliyet gelirlerinin yanı sıra serbest çalışanların karma gelirini de kapsıyor.
Şirketlerin bilanço verileri de ekonomik faaliyetin büyüklüğünü ortaya koyuyor. TÜİK'in 2025 Sektör Bilançoları araştırmasına göre kapsamdaki firmaların toplam dönem net kârı 2 trilyon 237 milyar lirayı aştı. İmalat sektörü 873,9 milyar lira, toptan ve perakende ticaret sektörü 676,7 milyar lira net kâr açıkladı. Bu toplam farklı büyüklüklerdeki firmaları kapsıyor; rakamı yalnızca büyük holdinglerin kârı olarak değerlendirmek doğru olmaz.
Kurumsal sektör hesapları da dikkat çekici bir başka ayrımı ortaya koydu. 2025 yılında mali olmayan şirketlerin gayrisafi tasarruflarının GSYH'ye oranı yüzde 15 olurken hanehalklarının tasarruf oranı yüzde 9,1'de kaldı. Şirketlerin ekonomik kaynak biriktirme kapasitesiyle hanelerin tasarruf imkânları arasındaki fark, gelir bölüşümünün önemli göstergelerinden biri oldu.
Vergi sistemi de bu tartışmanın dışında değil. DİSK-AR'ın 2014-2025 dönemi için yaptığı hesaplamada ücretlilerin gelir vergisi stopajının toplam vergi gelirleri içindeki payı yüzde 19,6, kurumlar vergisinin payı ise yüzde 13,1 olarak hesaplandı. Rapora göre dolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payı 2025'te yüzde 64'e ulaştı. Dolaylı vergiler tüketim üzerinden alındığı için gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlara harcayan dar gelirli haneler açısından daha ağır bir yük oluşturabiliyor.
Türkiye'de gelir dağılımı ne kadar bozuldu?
TÜİK'in 2025 Gelir Dağılımı İstatistikleri, Türkiye'deki gelir eşitsizliğinin boyutunu gösteriyor. Araştırmanın 2025 sonuçlarında kullanılan gelir bilgileri 2024 yılını kapsıyor. Buna göre en yüksek gelire sahip yüzde 20'lik kesim toplam gelirin yüzde 48'ini alırken en düşük gelirli yüzde 20'nin payı yüzde 6,4 oldu.
En yüksek gelir grubunun toplam gelirden aldığı pay, en düşük gelir grubunun aldığı payın 7,5 katına ulaştı. Gini katsayısı ise 0,410 olarak hesaplandı. Bu göstergeler, ekonomik kaynakların toplum içinde eşit dağılmadığını ortaya koyuyor.
Erdoğan döneminin ekonomi bilançosunda hangi göstergeler öne çıkıyor?
2003'ten 2026'ya uzanan dönemin ekonomik tablosu; emekli aylıklarının asgari ücret karşısındaki gerilemesi, tek çalışanla geçinmenin zorlaşması, yüksek enflasyon ve gelir dağılımındaki eşitsizlik üzerinden okunabiliyor. Türkiye ekonomisi büyümeyi sürdürürken ücretlilerin milli gelirden aldığı payın gerilemesi ve hanehalklarının yaşam maliyetini karşılamakta zorlanması, bu büyümenin toplumsal karşılığını tartışmalı hale getiriyor.
