Türkiye’de emeklilik, yıllarca çalışıp prim ödeyen yurttaşların hayatlarının geri kalanını daha güvenceli geçirebilmesini sağlayan bir sosyal güvenlik hakkı olarak kabul edildi. Ancak son 23 yılda emekli aylıklarının çalışan ücretleri ve ülkenin kişi başına düşen geliri karşısındaki konumu belirgin biçimde değişti. DİSK-AR’ın SGK ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verilerinden yararlanarak hazırladığı Haziran 2026 tarihli rapor, bu değişimi rakamlarla ortaya koydu.
Emekli maaşı AKP iktidarının başında asgari ücretin ne kadar üzerindeydi?
DİSK-AR’ın hesaplamasına göre 2003 yılında ortalama emekli aylığı 306 TL, net asgari ücret ise 226 TL’ydi. Buna göre ortalama emekli aylığı asgari ücretin yüzde 36 üzerinde bulunuyordu. İşçi emeklilerinin ortalama aylığı da 290 TL ile asgari ücretin yüzde 28 üzerindeydi.
Aradan geçen yıllarda bu oran kademeli olarak geriledi. 2016’da ortalama emekli aylığı ile asgari ücret neredeyse eşitlendi. 2019’dan itibaren ortalama emekli aylığı asgari ücretin altında kaldı.
2025 yılına gelindiğinde ortalama emekli aylığı 18 bin 490 TL, ortalama net asgari ücret ise 22 bin 105 TL olarak hesaplandı. Böylece emekli aylığının asgari ücrete oranı yüzde 84’e geriledi. Başka bir ifadeyle ortalama emekli aylığı, asgari ücretin yaklaşık yüzde 16 altında kaldı.
Emeklilerin milli gelirden aldığı pay nasıl değişti?
Emekli aylıklarındaki gerileme, kişi başına düşen milli gelirle karşılaştırıldığında da görülüyor. DİSK-AR verilerine göre 2002 yılında ortalama emekli aylığı, kişi başına düşen aylık milli gelirin yüzde 46,4’üne karşılık geliyordu. 2025’te bu oran yüzde 31,6’ya indi.
Bu hesaplama, emekli aylıklarının ülkenin ekonomik büyüklüğüne kıyasla nasıl bir konumda bulunduğunu gösteriyor. Ekonomideki büyümenin emekli gelirlerine aynı ölçüde yansımaması, emeklilerin genel refah artışından aldığı payı sınırladı.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının Ocak 2026 tarihli raporunda da dikkat çekici bir karşılaştırma yer aldı. Rapora göre Aralık 2002-Ocak 2026 döneminde en düşük SSK emekli aylığındaki reel artış yüzde 111,3 olurken net asgari ücretteki reel artış yüzde 300,6 olarak hesaplandı. SBB, bu hesaplamada 2013’ten itibaren uygulanan intibak farklarını ve ek ödemeleri kapsam dışında bıraktı.
Emekliler neden yeniden çalışmak veya iş aramak zorunda kalıyor?
Emekli aylıklarının geçim koşulları karşısındaki yetersizliği, çalışma hayatından çekilmesi beklenen yaş grubunun işgücü piyasasında kalmasıyla da kendini gösteriyor.
DİSK-AR’ın raporuna göre 2002 yılında emeklilerin yüzde 36,6’sı çalışıyor veya iş arıyordu. 2025’te bu oran yüzde 69,5’e yükseldi. Araştırmada 2025 itibarıyla 12 milyonu aşkın emeklinin yaklaşık 8,5 milyonunun işgücü piyasasında bulunduğu belirtildi. Bu oran, çalışanlarla iş arayanları birlikte kapsıyor.
2026’da en düşük emekli aylığı asgari ücretin ne kadar altında?
Temmuz 2026 itibarıyla Hazine desteğiyle uygulanan en düşük emekli aylığı 23 bin 552 TL’ye yükseltildi. Aynı yıl için net asgari ücret 28 bin 75,50 TL olarak belirlendi. Böylece en düşük aylık ödeme ile asgari ücret arasında 4 bin 523,50 TL fark oluştu. En düşük emekli aylığı, asgari ücretin yaklaşık yüzde 16 gerisinde kaldı.
Rakamlar, emeklilerin gelirinin çalışanların ücretlerine kıyasla uzun vadede nasıl gerilediğini gösteriyor. Emeklilik sisteminin sürdürülebilirliği tartışılırken aylıkların yalnızca nominal artışına değil, asgari ücret ve kişi başına gelir karşısındaki yerine de bakılması gerekiyor.
Kaynaklar:
DİSK-AR, İşçi Sınıfının Geçim Krizi Raporu, Haziran 2026
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 9 Ocak 2026 raporu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2026 ücret verileri
