Ottessa Moshfegh'in Dinlenme ve Rahatlama Yılım romanındaki genç kadın, hayatının büyük bölümünü uyuyarak geçirmeye karar verir. Çevresindeki insanlarla ilişkileri sorunludur. Yaşadıklarını anlatırken çoğu zaman acımasız bir mizah kullanır.
Bu karakter, Dissociative Feminism olarak adlandırılan kültürel eğilimi tartışmak için sık başvurulan örneklerden.
Türkçeye yaklaşık olarak “kopukluk feminizmi” şeklinde çevrilebilecek kavram, 2019 yılında yayımlanan bir yazıyla daha geniş bir tartışmanın konusu oldu.
Dissociative Feminism ne demek?
Dissociative Feminism ifadesi, yazar Emmeline Clein'in Kasım 2019'da BuzzFeed News için kaleme aldığı The Smartest Women I Know Are All Dissociating başlıklı makaleyle yaygınlaştı.
Clein, özellikle genç kadınların yaşadıkları sorunlara doğrudan öfke göstermek yerine alaycı ve duygusal açıdan uzak bir tavırla karşılık vermesini tartışıyordu.
Bu yaklaşımda kadınlar, kendilerine zarar veren olayları bile kayıtsız biçimde anlatabiliyor.
Kavramın psikiyatride kullanılan dissosiyasyon terimiyle aynı şey olmadığını belirtmek gerekiyor. Dissociative Feminism, bir tıbbi tanı veya klinik sınıflandırma olarak kullanılmıyor.
Dissociative Feminism neden ortaya çıktı?
Sosyal medyada yaygınlaşan bazı feminist söylemler, kadınları sürekli güçlü, üretken ve başarılı olmaya çağırıyordu.
Dissociative Feminism tartışmalarında ise bu beklentilerden yorulmuş, yaşadıkları sorunlara karşı duyarsızlaşmış görünen kadınlar öne çıktı.
Bu kadın karakterler, maruz kaldıkları haksızlıkları her zaman açık bir öfkeyle karşılamıyor.
Bazıları yaşadıklarını küçümseyerek anlatıyor. Bazılarıysa kendi zarar verici davranışları hakkında bile şaka yapıyor.
Bu durumun feminist bir direniş biçimi olup olmadığı tartışmalı.
Dissociative Feminism ile ilişkilendirilen kitaplar hangileri?
Duygusal uzaklaşma, tükenmişlik, kara mizah ve yabancılaşma temalarını işleyen kadın yazarların beş kitabı, Dissociative Feminism kavramını edebiyat üzerinden tartışmak için farklı örnekler sunuyor. Bu eserlerin tamamı doğrudan bu kültürel eğilimin parçası olarak yazılmış değil.
1. Dinlenme ve Rahatlama Yılım – Ottessa Moshfegh
Dinlenme ve Rahatlama Yılım
Kitabın okur yorumlarını ve değerlendirmelerini Goodreads üzerinden inceleyin.
Goodreads'te görüntüle →Hayatını uyuyarak geçirmeye karar veren anlatıcı, gündelik sorumluluklarından uzaklaşmaya çalışıyor.
İnsanlara karşı acımasız düşünceleri ve kendi yaşamını önemsemeyen tavrı, kavramın edebiyattaki örnekleri arasında inceleniyor.
Romanın özellikle dikkat çekici tarafı, anlatıcının hayatını giderek daha kötü hâle getiren kararlarını kayıtsızlıkla aktarması. Kendi yıkımını bile alaycı bir dille anlatıyor.
2. Geçici – Hilary Leichter
Geçici
Kitabın okur yorumlarını ve değerlendirmelerini Goodreads üzerinden inceleyin.
Goodreads'te görüntüle →Sürekli farklı geçici işlerde çalışan bir kadın, kalıcı bir iş ve düzenli bir hayat arıyor. Ancak yerleştirildiği işler giderek absürtleşiyor.
Bir şirket yöneticisinin yerine geçiyor, korsan gemisinde çalışıyor ve bir katilin yardımcılığını üstleniyor. Bütün bu tuhaf görevler, iş hayatının olağan sorumluluklarıymış gibi anlatılıyor.
Leichter, modern çalışma yaşamındaki güvencesizliği sürrealist bir mizahla ele alıyor. Başkahramanın karşılaştığı saçmalıkları kabullenerek yoluna devam etmesi, tükenmişlik ve duygusal uzaklaşma temaları üzerinden Dissociative Feminism ile ilişkilendirilebilir.
3. Bugün Çok Mutsuzum – Melissa Broder
Bugün Çok Mutsuzum
Kitabın okur yorumlarını ve değerlendirmelerini Goodreads üzerinden inceleyin.
Goodreads'te görüntüle →Melissa Broder, kaygılarını, bedeniyle ilişkisini, cinselliği ve gündelik hayatta yaşadığı huzursuzlukları kişisel denemelerinde anlatıyor.
Yazarın sosyal medyada geliştirdiği alaycı anlatım, kitapta da kendisini gösteriyor. Kendi sıkıntılarını zaman zaman rahatsız edici bir açıklıkla, zaman zamansa mizahla ele alıyor.
Bugün Çok Mutsuzum, Dissociative Feminism tartışmasının internet kültürüyle ilişkisini anlamak açısından özellikle önemli. Kişisel sorunların alaycı paylaşımlara dönüşmesi ve kırılganlığın mizah yoluyla ifade edilmesi kitabın temel özellikleri arasında.
Roman yerine kişisel denemelerden oluşan eser, kadınların ruhsal sıkıntılarını sosyal medyada nasıl anlattıklarını da tartışmaya açıyor.
4. Birinci Kötü Adam – Miranda July
Birinci Kötü Adam
Kitabın okur yorumlarını ve değerlendirmelerini Goodreads üzerinden inceleyin.
Goodreads'te görüntüle →Yalnız yaşayan Cheryl, gündelik hayatını kendisine özgü kurallarla düzenliyor. İnsanlarla ilişkileri oldukça tuhaf ve kontrol etmeye çalıştığı dünyası, başka bir kadının hayatına girmesiyle değişmeye başlıyor.
Miranda July, karakterin duygusal ihtiyaçlarını ve yakınlık kurma konusundaki güçlüklerini alışılmadık bir mizahla anlatıyor.
Cheryl'ın yaşadıklarını her zaman açıkça ifade edememesi, duygusal savunma mekanizmaları ve kendine özgü gerçeklik algısı üzerinden Dissociative Feminism tartışmalarına dahil edilebilir. Ancak roman bu kavramın doğrudan örneği olarak değerlendirilmemeli.
5. Balık – Melissa Broder
Balık (The Pisces)
Kitabın okur yorumlarını ve değerlendirmelerini Goodreads üzerinden inceleyin.
Goodreads'te görüntüle →Akademik hayatında ve romantik ilişkisinde kriz yaşayan Lucy, bir süreliğine Los Angeles'a gidiyor. Yaşadığı duygusal boşluğu gidermeye çalışırken giderek gerçeküstü bir ilişkiye sürükleniyor.
Lucy'nin kendisine zarar veren kararları, yoğun bağlanma arzusu ve yaşamını değerlendirme biçimi romanın kara mizahını oluşturuyor.
Balık, duygusal kopukluk ile başka bir insana duyulan aşırı ihtiyacın aynı karakterde nasıl bir araya gelebildiğini inceliyor. Anlatıcının kendi davranışlarını alaycı biçimde yorumlaması, romanı Dissociative Feminism ile ilişkilendirmeye elverişli kılıyor.
Dissociative Feminism neden eleştiriliyor?
Bu kavrama yönelik eleştirilerin başında, kadınların yaşadıkları sıkıntılara karşı ilgisiz görünmesinin sosyal medyada çekici bir tavır olarak sunulması geliyor.
Özellikle depresyon, tükenmişlik ve kendine zarar verme davranışlarının popüler bir estetiğe dönüştürülmesi tartışılıyor.
Edebiyatta ise bu karakterlerin nasıl anlatıldığı önemli. Anlatıcının yaşadıklarını küçümsemesi, yazarın da aynı düşünceleri savunduğu anlamına gelmiyor.
Dinlenme ve Rahatlama Yılım ile Balık, karakterlerin kendi hayatlarına zarar veren kararlarını kara mizahla anlatıyor. Geçici, iş hayatının absürtlüğü karşısında giderek sıradanlaşan bir kayıtsızlık sunuyor. Bugün Çok Mutsuzum ise duygusal sıkıntıların internet diliyle nasıl ifade edildiğini gösteriyor.
Dissociative Feminism, kadınların duygusal uzaklaşmasını anlamak için kullanılan kültürel bir kavram olsa da bu davranışların nedenlerini tek başına açıklamıyor. Özellikle psikolojik rahatsızlıklarla edebiyatta kullanılan anlatım biçimlerini birbirine karıştırmamak gerekiyor.
