Epidermis adı verilen üst deri tabakası, hücrelerin sürekli yenilenmesi sayesinde yaşam boyunca yeniden oluşuyor. Yeni bir Nature çalışması ise bu yenilenme sürecinin erkek ve kadınlarda aynı şekilde işlemediğini ortaya koydu. Bulgular, farelerde epidermal kök hücre dinamiklerinde görülen cinsiyete bağlı farklılıkların, özellikle yara iyileşmesiyle ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Kök hücre dinamiklerinde cinsiyet farkı
Çalışma, Belçika’daki Université libre de Bruxelles (ULB) ve Birleşik Krallık’taki Cambridge Üniversitesi’nden araştırmacıların da yer aldığı uluslararası bir ekip tarafından yürütüldü. Araştırmacılar, derinin içinden canlı hücreleri görüntülemeye imkân veren mikroskopi tekniğiyle, epidermise dönüşen kök hücrelerin süreçlerini yaklaşık beş ay boyunca izledi. Ekip, başlangıçta deri yenilenmesinin nasıl işlediğini ve kök hücreler ile üst basamaklar arasında bir “hiyerarşi” olup olmadığını anlamaya odaklandı.
Sonuçlar ise, kök hücrelerin deriyi yenileme biçiminin kadınlarda ve erkeklerde belirgin şekilde farklılaştığını ortaya koydu. Epidermisin alt katmanında kök hücreler çoğalıyor; hem yeni kök hücreler oluşturuyor hem de epidermis tabakasına yönlenecek hücrelerin kaynağını sağlıyor. Daha sonra bu hücreler koruyucu tabakayı kuruyor ve zamanla dökülüyor.
Kadın farelerde daha senkron süreç; hormonlar etkili
Araştırmacılar ayrıntılı analizlerinde, hücre üretimini artırmaya yardımcı olan ara bir aşamadan söz eden iki-kompartımanlı bir modelle uyumlu bulgulara yer verdi. Ayrıca, cinsiyetler arasında epidermal kaderleşme düzeyinde “seksüel dimorfizm” bulundu. Kadın farelerde hücre bölünmesi, farklılaşma ve deriden ayrılma (delaminasyon) süreçleri daha yüksek bir eşgüdümle ilerliyor. Erkeklerde ise bu süreçlerin daha bireysel bir seyir izlediği bildiriliyor.
Ekip, kadın farelerdeki bu eşgüdümün yara iyileşmesini hızlandırmaya katkı sağladığını; daha önce bilinen gözlemleri açıklamaya yardımcı olabilecek bir mekanizma sunduğunu belirtiyor. Araştırma ayrıca cinsiyet hormonlarının rolünü test etmek için kastrasyon (testis veya overlerin alınması) gibi müdahalelerle hormon üretimini durdurup hormonları geri vererek etkileri inceledi. Bulgular, erkek hormonlarından testosteronun, yeni deri hücrelerinin alt tabakadan ayrılma hızını artırdığını; testosteron yokluğunda erkek hücre davranışının kadın hücrelerine daha çok benzediğini gösterdi. Kadınlarda ise östrojenin ortadan kaldırılması, daha önce gözlenen eşgüdümlü hücresel eylemlerin büyük bölümünü zayıflattı.
Çalışma henüz küçük bir fare grubuna dayanıyor. Bunun, insanlarda da benzer şekilde gerçekleşip gerçekleşmediğini doğrulamak için ek araştırmalar gerekiyor. Araştırmacılar bir sonraki adım olarak insan cilt hücrelerinde analizleri genişletmeyi ve deri kanserlerinin oluşumu ile ilerlemesi sırasında erkek ve kadın arasındaki farkların hangi moleküler mekanizmalarla ortaya çıktığını incelemeyi planlıyor.
Araştırma Nature’da yayımlandı.
