Finlandiya’daki araştırmacılar, Alzheimer hastalığıyla ilişkilendirilen bazı proteinlerin beyinde birikmesini önlemeye yönelik oldukça farklı bir yaklaşımı test etti: Katılımcıları titreşimli bir yatakta yaklaşık yarım saat yatırıp, aynı zamanda kan basıncını düşüren bir ilaç dozunu verdiler. Nature Communications’ta yayımlanan çalışmada, bu uygulamanın ardından kanda belirli Alzheimer bağlantılı protein düzeyleri yükseldi.
Yarım saatlik titreşim ve kan basıncının düşürülmesi
University of Oulu’dan araştırmacıların yürüttüğü denemede 27 ile 61 yaşları arasında 29 sağlıklı gönüllü yer aldı. Uygulama; kan basıncını düşürmeye yönelik bir ilaç dozunun, titreşimli yatakta geçirilen seansla birleştirilmesi şeklindeydi. Çalışmanın dayandığı fikir, beynin “atık temizliği” süreçlerinin uyku sırasında görülen fizyolojiye benzer biçimde daha etkin çalışabilmesi ve bu sistemi geçici olarak destekleyebilmekti.
Araştırmacılara göre uygulama sırasında beyindeki kan basıncı düşüyor ve ardından yavaş nabızlar üzerinden bir temizlenme sürecinin tetiklenmesi hedefleniyordu. Ekip, elde ettikleri sinyallerin beyindeki sıvı akışı ve büyük damarlar çevresindeki değişimlerle uyumlu olduğunu da belirtti.
Beta-amiloid ve GFAP kanda yükseldi, tau’da değişim görülmedi
Çalışmanın bulguları, uygulama sonrası kanda özellikle iki tür beta-amiloid (Alzheimer’da zararlı kümeler oluşturabilen formlar) ile glial fibrillary acidic protein (GFAP) düzeylerinde artış olduğunu gösterdi. Bu proteinlerin, beyinden kana taşınan “beyinden türeyen çözünebilir” belirteçler olarak değerlendirilmesi; yaklaşımın beyin temizleme mekanizmalarında bir etkisi olabileceği yorumunu güçlendirdi.
Öte yandan, Alzheimer’ın ilerleyişiyle yoğun biçimde ilişkilendirilen tau proteini başta olmak üzere bazı diğer proteinlerde anlamlı bir değişim olmadığı raporlandı. Araştırmacılar, sonuçların zararlı proteinlerin normalden daha verimli biçimde uzaklaştırılmasına işaret ettiğini savunuyor.
Önemli sınırlılıklar: Demans yok, bilişsel sonuçlar paylaşılmadı
Çalışma tasarımının önemli sınırlılıkları bulunuyor. Katılımcılar demans hastası değildi; ayrıca araştırmada beyindeki protein düzeyleri doğrudan ölçülmedi. Bunun yanı sıra hafıza ve diğer bilişsel alanlara ilişkin test sonuçları da çalışmada rapor edilmedi.
Araştırmacılar, kanda görülen artışın yalnızca “aktif biçimde itme” ile değil, aynı zamanda kan-beyin bariyerinde geçici bir gevşeme ile de ilişkili olabileceğini belirtiyor. Buna rağmen ekip, küçük çaplı bu bulguları, fare modellerinde yapılan çalışmalara eklenen umut verici bir adım olarak konumluyor.
Bir sonraki aşamada araştırmacılar, tedavinin erken evrede bellekle ilgili bozulma yaşayan kişilerde sağlayabileceği olası faydaları incelemek üzere takip çalışmalarını planladıklarını ifade etti. Denemenin Nature Communications’ta yayımlandığı bilgisi yer alıyor.
