Kuzey Pasifik’te insan kaynaklı devasa birikim olarak bilinen Büyük Pasifik Çöp Yaması’nın, içindeki mikrop plastikler nedeniyle okyanusun rengini değiştirmesi mümkün. Norveç Bergen Üniversitesi’nden araştırmacılar, 2002-2022 dönemine ait uydu kayıtlarında çöp yaması yakınında mavi-yeşil tonlarda kademeli bir aydınlanma olduğunu belirledi; değişimin mikrop plastiklerin denizde ışıkla etkileşimiyle uyumlu olabileceği ifade edildi.
Uydu görüntülerinde mavi-yeşil aydınlanma
Bilim insanları, Büyük Pasifik Çöp Yaması’nın, okyanus akıntılarıyla taşınıp yoğunlaşan plastik atık birikimi olduğunu hatırlatıyor. Çöp Yaması tek parça halinde görünmeyen, oldukça yaygın bir dağılıma sahip; bu nedenle Dünya yörüngesinden bakıldığında tek bir “görüntü” gibi net seçilebilmiyor. Buna rağmen, mikrop plastik yoğunluğunun belirli bir eşiği aşması halinde deniz suyunun renginde ölçülebilir bir değişim yaratabileceği düşünülüyor.
Yeni çalışmada, okyanus optiği uzmanları Shea Cheatham, Daniel Koestner ve Børge Hamre’nin ekibi, uydu verilerinin analizinden sonra okyanus renginde “harita üzerinde aynı tür değişimi” görmelerinin şaşırtıcı olduğunu aktardı. İlk analizde tespit edilen bulgunun mümkün olup olmadığını doğrulamak için ayrıca iki farklı uydu veri seti daha incelendi.
Mikrop plastikler ışığı nasıl etkileyebilir?
Araştırmanın temelinde, mikrop plastik parçacıkların deniz ortamında ışığı emme ve saçma (yansıtma) biçiminin incelenmesi yer alıyor. Laboratuvar araştırmalarında, mikrop plastiklerin ışığı doğal deniz materyallerinden farklı şekilde saçabildiği ve embildiği; bu durumun bazı okyanus koşullarında ayırt edilebilir optik izler oluşturabileceği görüldü.
Ardından ekip, bu izlerin günümüzdeki uydu kabiliyetleriyle tespit edilip edilemeyeceğini modelledi. Simülasyonlar, optik etkinin Büyük Pasifik Çöp Yaması’nda zaten dolaşan mikrop plastik yoğunluklarında ortaya çıkabileceğini gösterdi. Uydu kayıtları da 2002-2022 aralığında mavi ve yeşil dalga boylarında çöp yaması yakınlarında, giderek artan bir “camgöbeği” tonuna işaret eden incelikli ama istatistiksel olarak anlamlı bir aydınlanma olduğunu ortaya koydu.
Kesin kanıt değil: Alternatif senaryolar da test edildi
Araştırmacılar, bunun mikrop plastiklerin doğrudan sorumlu olduğunu kesin biçimde kanıtlamadığını belirtiyor. Okyanus suyunda pek çok başka çözünmüş ve asılı madde bulunuyor; bu nedenle farklı çevresel değişimlerin benzer bir optik iz üretebilme ihtimali de incelendi. Ekibin simülasyonlarında benzer imzayı oluşturabilen bazı kombinasyonlar olsa da bunların daha nadir senaryolar olduğu ifade edildi.
Yine de çöp yamasıyla uyum, tahmin edilen optik iz ile uydu gözlemleri arasındaki paralellik ve aynı bölgeye işaret etmesi nedeniyle mikrop plastikler “güçlü olası açıklama” olarak değerlendiriliyor. Ancak uygun bilimsel ihtiyat için denizde yerinde ölçüm yapılması gerektiği vurgulanıyor.
Yerinde ölçüm çağrısı ve temizleme zorluğu
Cevabın netleşmesi için, Büyük Pasifik Çöp Yaması’na gidilerek su örneklerinde optik ölçümler yapılması ve bölgede bulunan mikrop plastiklerin miktarının niceliksel olarak belirlenmesi gerektiği belirtiliyor. Cheatham, mikrop plastiklerin bu renk kaymasının kaynağı olup olmadığını tam olarak yanıtlamak için çöp yamasında doğrudan ölçüm gerektiğini söyledi.
Öte yandan araştırma, mikrop plastiklerin yalnızca tespit edilmesinin değil temizlenmesinin de ciddi bir sorun olduğunu gösteriyor. Çalışmada, özellikle en küçük mikrop plastiklerin deniz suyunun içinde uzaklaştırılmasının pratikte “esasen imkânsız” olduğu; bu parçacıkların deniz besin ağının alt basamaklarına karışıp sonunda insan gıdasına ulaşma ihtimalinin bulunduğu ifade ediliyor. Bu nedenle mikrop plastik kirliliğini azaltmanın temel yolunun, bu parçacıkların suya girmesini baştan önlemek olduğu belirtiliyor.
Çalışma Communications Earth & Environment dergisinde yayımlandı.
