Mars’tan Dünya’ya düşen bir göktaşını parçalayan bilim insanları, beklenmedik bir “hazine” ile karşılaştı. Kaya parçacığının içinde, daha önce Mars’a ait herhangi bir örnekte saptanmayan garent minerali taneleri bulundu. Bu küçük bulgu, Kızıl Gezegen’in jeolojik süreçleriyle ilgili çok daha büyük bir tartışmayı da beraberinde getirdi.
Mars örneklerinde görülmeyen garent
Çalışmada, göktaşının saklandığı Royal Ontario Museum koleksiyonundan incelenen NWA 8171 fragmanında birkaç tanecik garent tespit edildi. Parça oldukça küçük: yaklaşık 0,8’e 0,5 milimetre. Dünya’da garent, genellikle yoğun ısı, basınç veya kimyasal değişim gibi koşullarda oluşuyor; ancak Mars’ta bu minerali ortaya çıkaracak “tam doğru” koşullar daha önce net biçimde belirlenebilmiş değil.
Bilim insanları, ilgili kesiti ilk aşamada çok yaygın bir mineral olan piroksen sanmış; ardından yapılan ikinci analizler, bulunan mineralin andradit türü garent olduğunu ortaya koymuş. Tespit bu nedenle araştırmacıların ilk bakışta gözden kaçırabileceği kadar ince ayrıntılara dayanıyor.
NWA 8171 ne söylüyor?
NWA 8171, bazaltik breş olarak adlandırılan bir kaya türünden oluşuyor. Bu tür, magma soğurken ve katılaşırken, başka mineral “kabarcıklarının” ya da parçalarının bazaltın içine gömülmesiyle meydana geliyor. Metaforik anlatımla bazalt, kekin hamuru gibi; içerideki diğer malzemeler ise “meyve ve kuruyemiş” gibi kaya içinde yer alıyor. Göktaşının bileşimi, Mars jeolojisi adına geçmiş magma akışlarından taneciklerin içinde kilitlenmiş olabilecek bilgiler konusu da dahil olmak üzere pek çok ipucu barındırıyor.
Bu keşfi heyecan verici kılan nokta ise garentlerin geçmişe dair güçlü kayıtlar tutması. Garentler, oluştukları sırada geçerli olan sıcaklık ve basınç koşullarının izlerini koruyabiliyor. Ayrıca oluşum ortamına dair kimyasal ipuçları taşıyabilecek başka minerallerin izlerini de bünyelerinde barındırabiliyor.
Garent Mars’ta mı oluştu, yoksa başka yerden mi geldi?
Güncel değerlendirmede en temel soru şu: Garent gerçekten Mars’ta mı oluştu? Mars’ta garentin oluşmasına yol açabilecek ısı ve basınç, bir meteor çarpmasının etkisiyle, magmanın yer kabuğuna yükselmesiyle ya da her ikisinin birlikte etkisiyle açıklanabilir. Öte yandan araştırmacılar, garentin Mars’ta oluşmamış olma ihtimalini de tamamen dışarıda bırakabilmiş değil.
NWA 8171’in birden fazla tür malzeme içeren breş yapısı nedeniyle, ilgili fragmanın teorik olarak başka bir kökenden gelip Mars’a ulaştıktan sonra breşin içine karışmış olabileceği düşünülüyor. Bu ayrımı netleştirmek için bir sonraki adımda mineralin izotop oranlarına bakılması planlanıyor. Eğer izotop desenleri Mars’ta bulunan diğer minerallerle benzerlik gösterirse, garentin gezegende oluştuğu sonucuna daha yakınlaşılacak.
Çalışmanın bulguları, Geochemical Perspectives Letters’ta yayımlandı. Planetary geolog Tanya Kizovski, bu keşfin Mars’ta mümkün olabilecek jeolojik süreçleri anlamaya yeni bir boyut kazandıracağını; garent içeren yeni kaya türünün de gezegenin tarih içindeki değişimine dair ipuçları sağlayabileceğini belirtiyor. Planetary scientist James Darling ise bulguların Mars jeolojisini anlamaya “çarpıcı” bir katkı sunduğunu ve gezegen komşumuzun evrimine açılan yeni bir pencere araladığını ifade ediyor.
