İnsan evrimi ve göç yollarını anlatan arkeolojik araştırmaların yönünü değiştiren bir keşif yapıldı. Suudi Arabistan sınırları içinde kalan Nefud Çölü’ndeki antik bir göl yatağında, yaklaşık 115 bin yaşında olduğu belirlenen insan ayak izleri tespit edildi. Bulgular, ilk insanların Afrika’dan Avrasya’ya geçiş rotasını ve iklim koşullarına bağlı yaşam mücadelesini yeniden tartışmaya açıyor.
Alathar’da çamur katmanı ayak izlerini günümüze taşıdı
Ayak izlerinin günümüze kadar ulaşmasını sağlayan en önemli etkenin, çamurlu yüzeylerin doğal “koruma” özelliği olduğu ifade ediliyor. Araştırmacılar ve jeologlar, normal şartlarda çamur üzerindeki izlerin kısa süre içinde silinebileceğini belirtiyor. Ancak Alathar bölgesindeki çevre koşulları, izlerin adeta bir kalkan altında kalmasını mümkün kılmış görünüyor.
Yaklaşık 130 bin ila 80 bin yıl önceki buzul arası dönemde oluştuğu düşünülen kurak evreye işaret eden çamur çukurunda, yalnızca insan izleri değil çok sayıda antik hayvan izi de yer alıyor. Bölgeyi izlerin üstünden hızla örten yeni tortul katmanlar ve bu katmanların, buzul çağı öncesinde bölgeden geçen son insan grubunu kapsadığı düşünülüyor. Böylece ayak izleri bozulmadan korunmuş.
İzler kimin? Homo sapiens işaret ediliyor
Keşfi yürüten uluslararası bilim ekibi, izlerin boyutları ve ilgili döneme ait fosil kayıtlarını birlikte değerlendirerek ayak izlerinin anatomik özelliklerini inceledi. Bölgede aynı dönemde farklı insan türlerinin bulunabileceği bilgisi olsa da izlerin ölçümleri, adımların modern insan olan Homo sapiens tarafından atıldığını gösteriyor.
Neandertallerin (Homo neanderthalensis) söz konusu coğrafi bölgede varlığına dair bulgu olmadığı vurgulanıyor. Ayrıca izlerin erken Homo sapiens anatomisiyle yüksek uyum göstermesi, araştırmacıların tespiti daha güçlü biçimde ileri sürmesini sağlıyor. Sonuç olarak, modern insanın Afrika dışındaki alanlarda sanılandan daha erken dönemlerde aktif biçimde varlık gösterdiği değerlendirmesi öne çıkıyor.
“Tarih öncesi otoyol”: Göl kenarı geçici durak olabilir
İnsan ayak izlerinin bulunduğu göl yatağında yapılan incelemelerde, bıçak ya da taş alet gibi aletlere veya kesilmiş hayvan kemiklerine rastlanmadığı aktarılıyor. Bu durum, bölgenin kalıcı bir yerleşimden ziyade geçici ziyaretlere sahne olduğunu düşündürüyor.
Bilim insanları, Alathar Gölü’nün göç eden insan ve hayvan toplulukları için “tarih öncesi bir otoyol” ve su durağı işlevi gördüğünü değerlendiriyor. Kuraklık ve iklim değişikliği nedeniyle tatlı su kaynaklarını takip etmek zorunda kalan Homo sapiens topluluklarının, büyük av hayvanlarını izleyerek göl kenarından kısa süreli geçtiği ifade ediliyor. Bu ziyaretin temel gerekçesinin içme suyu ihtiyacını karşılamak olduğu belirtiliyor.
Bulgu seti, göl kıyısının insanlık tarihinin kıtalararası en eski göç rotalarından birine dair günümüze kalan en somut izlerden biri olabileceğini düşündürüyor. Böylece 115 bin yıl önce çamurda kalan izler, yalnızca geçmişi anlatmakla kalmıyor; aynı zamanda göç yollarına dair kabul gören zaman çizelgesini de yeniden şekillendiriyor.
