Amazon yağmur ormanları bugün dünyanın en bozulmamış doğal alanlarından biri olarak görülse de, yeni bir LIDAR taraması bölgenin geçmişini kökten değiştiriyor. Bilim insanları, Amazon’un güneybatısında 600 yılı aşkın bir dönemde var olduğu düşünülen Aquiry uygarlığının, sandılandan çok daha geniş bir alana yayılan yüzlerce—hatta on binlerce—gizli yapılar inşa etmiş olabileceğini belirtiyor.
LIDAR, ağaçların ardındaki antik manzarayı gün yüzüne çıkardı
Çalışma kapsamında araştırmacılar, Amazon’un 4.497 kilometrekarelik (1.736 mil kare) bölümünü uçuşlarla taradı. LIDAR teknolojisi, uçaktan gönderilen lazer atımlarının orman örtüsündeki boşluklardan geçip yere yansıması sayesinde, araştırmacıların yağmur ormanına zarar vermeden yerdeki gizli topoğrafyayı yeniden kurmasına olanak sağlıyor. Bu taramalar sonucunda toplam 432 toprak işi tespit edildi; bunların 396’sı daha önce bilinmiyordu.
Arkeo-antropolog Martti Pärssinen, özellikle “Amazon’un daha geniş ölçeğinin yüzde 3’ünden daha azını temsil eden bir alanda” olağanüstü sayıda jeoglif ve başka toprak işleri bulunmasının kendilerini şaşırttığını söyledi. Pärssinen ayrıca arkeolojik kayıt ölçeğinin, Amazon’un başka bölgelerinin de daha yoğun yerleşim ve daha kapsamlı insan etkisi barındırmış olabileceğine işaret ettiğini vurguladı.
Aquiry uygarlığının nüfusu ve inşa ettiği yapılar: Yeni tahminler
Bilim insanları, elde ettikleri bulguları mevcut verilerle birlikte değerlendirerek Aquiry uygarlığının zirve döneminde yaklaşık 183.000 kilometrekarelik bir alana yayılmış olabileceğini ileri sürüyor. Bu alanın, yaklaşık 200 yılı civarında 1,2 ila 3 milyon kişiyi barındırma potansiyeline sahip olduğu; ayrıca aynı dönemde 24.000 ila 30.000’e kadar toprak işinin var olabileceği hesaplanıyor.
Aquiry’nin tek bir krallık ya da imparatorluktan ziyade, ortak geleneklerle birbirine bağlanan farklı topluluklardan oluşan bir ağ olduğu belirtiliyor. Yazılı kayıt bırakmadıkları için haklarında ayrıntılı bilgilere ulaşmak mümkün olmadı; ancak geride, hendeklerle sınırlandırılmış metreler derinliğe ulaşabilen geometrik alanlar ve bunları bağlayan düz yollar kaldı. Bu yapılar, törenler ve siyasal etkinlikler için insanların bir araya geldiği mekânlar olarak yorumlanıyor.
Yağmur ormanı “dokunulmamış” değil: Amazon’u insan şekillendirmiş olabilir
Aquiry’nin varlığının yaklaşık 850 yılı civarında sona ermesinden sonra orman büyük ölçüde yeniden büyüse de, yer açımı sırasında yapı izleri ortaya çıkmış; asıl kapsam ise ağaçların altında gizli kalmıştı. Pärssinen’e göre LIDAR’ın sağladığı yeni veriler, Amazon’u uzun süredir anlatıldığı gibi bütünüyle bozulmamış bir doğa sahası olarak görmek fikrini terk etmeyi gerektiriyor.
Pärssinen, eldeki bulgulara dayanarak Aquiry toprak işlerinin çevresinde büyük ahşap uzun evler, mısır, manyok, kabak ve pamuk tarlaları olabileceğini; yakın ormanlarda da yüzyıllara dayanan insan yönetimine işaret eden meyve ve yemiş veren ağaçların bulunmasının muhtemel olduğunu belirtiyor. Ayrıca bazı dönemlerde bu mekânların törenler, toplu buluşmalar, müzik, dans, sportif yarışmalar ve benzeri ortak etkinliklerle canlanmış olabileceği ifade ediliyor.
Araştırmada en önemli sorulardan birinin ise 850 ile 1000 yılları arasındaki süreçte Aquiry uygarlığının neden ortadan kaybolduğuna dair olduğu belirtiliyor. Bulgular Nature dergisinde yayımlandı.
