Pennsylvania Üniversitesi tarafından yapay zeka destekli yürütülen bir araştırma, Ozempic ve Wegovy gibi GLP-1 grubundan zayıflama ilaçlarında klinik deneylerde kaçırılmış olabilecek yan etkileri gündeme taşıdı. Çalışmanın odaklandığı şikayetler arasında adet düzensizliği ve “üşüme” benzeri vücut ısısı değişimleri öne çıktı. Araştırmacılar, günlük hayatta yaşandığı halde resmi raporlara daha sınırlı yansıyan etkileri yakalamak için “bilgisayarlı sosyal dinleme” yönteminden yararlandıklarını belirtti.
“Günlük yaşam” şikayetleri için sosyal dinleme
Araştırmada, GLP-1 ilaçlarıyla ilgili klinik deneylerde genellikle daha ağır ve hayati risk oluşturan etkilerin önceliklendirildiğine dikkat çekildi. Bu yaklaşım, bazı yan etkilerin günlük kullanımda görülebilse bile daha az raporlanmasına yol açabiliyor. Ekip, bu nedenle hastaların günlük yaşamda tecrübe ettiği ancak literatürde yeterince yer bulmayan olası yan etkileri tespit etmeyi amaçladı.
Çalışma kapsamında yaklaşık 5 yıllık veriler tarandı. Araştırmacılar, “bilgisayarlı sosyal dinleme” yoluyla ilaç kullanan kişilerin deneyimlerine ilişkin paylaşımları inceleyerek, mide-bağırsak şikayetleri gibi bilinen başlıkların yanı sıra daha az görünür yan etkilere ulaşmayı hedefledi. Bulguların, tıbbi literatürde daha az karşılığı olan şikayetlere dikkat çektiği ifade edildi.
Adet düzensizliği ve üşüme benzeri semptomlar
İnceleme sonucunda yan etki bildiren kullanıcıların yaklaşık yüzde 4’ünün menstrual döngüde bozulmalar, ara kanamalar ve şiddetli kanama yaşadığını aktardığı belirtildi. Yalnızca kadın kullanıcılar baz alındığında bu oranın daha yüksek olduğuna vurgu yapıldı. Çalışmada, bildirilen şikayetlerin kapsamının sadece mide bulantısı gibi yaygın sorunlarla sınırlı kalmadığı görüldü.
Öne çıkan bir diğer grup ise ani üşüme, titreme, soğuk basması ve ateş benzeri semptomlardan oluştu. Ekip, bu tür vücut ısısı değişimlerinin de paylaşımlarda belirgin şekilde yer aldığını aktardı. Araştırmacılar, söz konusu etkilerin biyolojik olarak ilacın etki mekanizmasıyla ilişki gösterebileceğine dikkat çekti; ancak kesin bir nedensellik kurulabilmesi için daha geniş klinik araştırmalara ihtiyaç olduğunu kaydetti.
Hipotalamus etkisi ve “daha hızlı” sinyal tespiti
Uzmanlar, bu tür zayıflama ilaçlarının beynin iştahı, hormonları, üreme sistemini ve vücut ısısını düzenleyen “hipotalamus” bölgesini hedef aldığına işaret etti. Araştırmada, adet düzensizliği ve üşüme gibi etkilerin bu mekanizmayla bağlantılı olabileceği belirtilse de, bunun doğrudan kanıtlanması için ek çalışmalara ihtiyaç olduğu ifade edildi.
Araştırma ekibi, geleneksel klinik deneylerin güvenilirlik açısından “altın standart” olduğunu; ancak sürecin ilerlemesinin zaman aldığına da dikkat çekti. Buna karşılık yapay zekanın, ilaçla ilişkili olası riskleri daha erken yakalamaya yardımcı olabilecek biçimde, doğal dili tıbbi terminolojiye (MedDRA) dönüştürme yeteneğinin öne çıktığını söyledi. Ekip, sosyal medya verilerinin bu anlamda tamamlayıcı bir sinyal kaynağı olabileceğini vurguladı.
