Küresel iklim krizinin etkileri her geçen gün daha görünür hale gelirken, deniz seviyelerindeki artış da bilim dünyasının en önemli gündemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Yeni yayımlanan araştırmalar, okyanus sıcaklıklarının yükselmesi ve buzulların erimesiyle birlikte deniz seviyesindeki yükselişin yalnızca devam etmediğini, aynı zamanda hız kazandığını gösterdi.
Son yıllarda artış hızı iki katına yaklaştı
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, küresel deniz seviyesi 1960-2023 yılları arasında yılda ortalama 2 milimetre yükseldi.
Ancak 2005-2023 döneminde bu oran dikkat çekici biçimde arttı ve yıllık yükseliş yaklaşık 4 milimetre seviyesine ulaştı. Bilim insanları, deniz seviyesindeki bu hızlanmanın son yıllarda belirgin hale geldiğini vurguladı.
En büyük neden okyanusların ısınması
Araştırmacılara göre deniz seviyesindeki yükselişin en büyük sebebi, okyanusların giderek ısınması sonucu suyun genleşmesi oldu.
Verilere göre toplam yükselişin yaklaşık yüzde 43’ü ısınan deniz suyunun hacim genişlemesinden kaynaklanırken, dağ buzullarındaki erime yüzde 27 oranında etkili oldu. Kara üzerindeki su depolarındaki değişimlerin ise artışın yaklaşık yüzde 3’ünü oluşturduğu ifade edildi.
Bilim dünyasındaki tartışmalı fark kapanıyor
Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri de uzun yıllardır tartışılan veri uyumsuzluğuna açıklık getirmesi oldu.
Bilim insanları, gözlemlenen deniz seviyesi yükselişi ile teorik hesaplamalar arasındaki farkı daha gelişmiş uydu verileri, buz tabakası ölçümleri ve kara hareketlerini hesaba katan yeni yöntemlerle büyük ölçüde giderdiklerini belirtti.
NASA verileri de aynı tabloyu işaret etmişti
Daha önce yayımlanan çalışmalar da benzer sonuçlara dikkat çekmişti. NASA tarafından paylaşılan araştırmalarda, özellikle 1990’lardan itibaren deniz seviyesindeki yükselişin hız kazandığı belirtilmişti.
NASA verilerine göre yıllık artış hızı 1990’larda yaklaşık 2,5 milimetre seviyesindeyken ilerleyen yıllarda 3,4 milimetrenin üzerine çıktı. Uzmanlar, özellikle Grönland ve Antarktika’daki buz kaybının bu süreçte kritik rol oynadığına dikkat çekmişti.
Kıyı kentleri için risk büyüyor
Uzmanlara göre deniz seviyesindeki yükseliş artık yalnızca geleceğe dair bir tehdit değil. Özellikle kıyı şehirleri, alçak rakımlı bölgeler ve ada ülkelerinde taşkın riski şimdiden hissedilmeye başlandı.
Tuzlu suyun tarım alanlarına karışması, kıyı altyapılarının zarar görmesi ve yaşam alanlarının daralması gibi sorunların önümüzdeki yıllarda daha da büyüyebileceği belirtiliyor.
Bilim insanları, sera gazı emisyonları bugünden itibaren sabitlense bile okyanusların yavaş ısınma etkisi nedeniyle deniz seviyesinin uzun yıllar yükselmeye devam edeceği görüşünde birleşiyor.
Bu nedenle kıyı kentlerinin taşkın risklerine göre yeniden planlanması ve iklim politikalarının hızlandırılması gerektiği vurgulanıyor.