Yaş ilerledikçe bilişsel gerileme riski de artıyor. Ancak yeni bir çalışma, 80 yaşından sonra bile farklılık yaratan bir işaretin peşine düştü: yürüyüş hızı. Araştırmada, yaşıtlarına göre belirgin biçimde hızlı yürüyen kişilerin bilişsel bozulma geliştirme ihtimalinin daha düşük olduğu bulundu.
“Süper yürüyen”lerde bilişsel risk daha düşük
Çalışma, ABD’de yürütülen ve 80 yaş ve üzerindeki kişilerin yer aldığı birden fazla uzun süreli yaşlanma araştırmasından elde edilen verileri bir araya getirdi. Ana analiz, başlangıçtaki yaş ortalaması yaklaşık 84 olan 3 bin 989 katılımcıyı kapsadı.
Katılımcıların belirli bir mesafeyi ne kadar sürede yürüdüğü ölçüldü. Yaşı ve cinsiyetindeki kişilerin ortalamasına göre en az 1,5 standart sapma daha hızlı yürüyenler “süper yürüyen” olarak sınıflandırıldı. Bu ölçüte göre 358 kişi, yani katılımcıların yaklaşık yüzde 9’u bu gruba girdi.
Bilişsel bozukluğu araştırmanın başlangıcında bulunan 274 kişi risk analizinin dışında bırakıldı. Kalan katılımcılar 3,4 ile 5,4 yıl arasında takip edildi. Takip süresinin sonunda, süper yürüyenlerin bilişsel bozulma geliştirme olasılığının diğer katılımcılara kıyasla yüzde 51 daha düşük olduğu belirlendi.
Bu sonuçlar; yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi gibi etkenler hesaba katıldıktan sonra da değişmedi. Yani ilişki, tek bir demografik unsurla açıklanamayacak kadar belirgindi.
Hipokampus daha iyi korunuyor
Araştırmanın bulguları yalnızca risk oranlarıyla sınırlı kalmadı. Bilim insanları, beyin MR’larından elde edilen görüntülerde hızlı yürüyenlerin bazı beyin bölgelerinde daha iyi koruma gösterdiğini değerlendirdi. Hafıza ve mekânsal yön bulma açısından kritik öneme sahip hipokampusun bazı bölümlerinin “süper yürüyen” grubunda daha büyük ve daha iyi korunduğu görüldü.
Öte yandan, beynin genel kortikal kalınlığı açısından gruplar arasında belirgin bir farklılık bulunmadı. Bu da yürüyüş hızının, beyin yaşlanmasının tüm yönlerini aynı şekilde etkilemediğini düşündüren bir ayrıntı olarak öne çıktı.
Çalışmada ayrıca süper yürüyenlerin sadece genel bilişsel puanlarının değil; hafıza, bilgiyi işleme hızı ve planlama gibi alanların da daha yavaş gerilediği aktarıldı. Ayrıca görev değiştirme gibi yürütücü işlevlerdeki gerilemenin de daha kontrollü ilerlediği belirtildi.
“Daha hızlı yürümek demansı önler” denemiyor
Araştırmanın dikkat çeken noktalarından biri de ölüm sonrası incelemelerle ilgili kısım oldu. Süper yürüyenlerde yaşam boyunca bilişsel performansın daha iyi olmasına karşın, ölüm sonrası yapılan incelemelerde Alzheimer hastalığı ve diğer demans türleriyle ilişkili patolojik değişikliklerin daha az görülmediği ifade edildi.
Bilim insanları bu bulguyu, süper yürüyenlerin hastalıkla ilişkili değişiklikleri hiç geliştirmediği anlamına gelecek şekilde yorumlamadıklarını vurguladı. Bunun yerine, beyinlerinin bu değişikliklere karşı daha dirençli olabileceği ihtimali üzerinde duruldu. Başka bir ifadeyle, benzer Alzheimer patolojisine rağmen bilişsel işlevlerin daha uzun süre korunabildiği değerlendirildi.
Öte yandan araştırma ekibi, hızlı yürüyüşün bilişsel gerilemeyi doğrudan önlediğini kanıtladığını iddia etmedi. Çalışmanın gözlemsel olduğu belirtilerek ilişkinin yönünün kesin olarak belirlenemediği söylendi. Daha sağlıklı beyne sahip kişilerin daha hızlı yürüyebileceği; bununla birlikte hızlı yürüyüş ve fiziksel hareketliliğin de beyin sağlığını destekleyebileceği ifade edildi.
Ayrıca katılımcıların büyük bölümünün eğitim düzeyi yüksek, sağlık bilinci yüksek ve genel olarak iyi işlev gösteren kişilerden oluştuğu da hatırlatıldı. Bu nedenle bulguların toplumun tamamına birebir uygulanması şu an için zor görünüyor.
Sonuç olarak araştırmacılar, insanların sırf daha hızlı yürümeye çalışmasının bilişsel gerilemeyi otomatik olarak önleyeceğinin söylenemeyeceğini belirtti. Bununla birlikte kişinin kendi alışılmış yürüme hızında zaman içinde belirgin bir yavaşlama görülmesi, fiziksel ya da bilişsel sağlıkta bir değişimin işareti olabilir.
