20 Haziran Dünya Mülteciler Günü yaklaşırken, milyonları etkileyen göç krizi büyümeye devam ediyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin (BMMYK) verilerine göre dünya genelinde zorla yerinden edilenlerin sayısı 117,8 milyon. Emperyalist savaşların ve süren çatışmaların insani yıkımı, yerinden edilme sayılarını rekor seviyelere taşıyor.
Raporda ayrıca mülteci sayısındaki gerilemeye rağmen sığınma başvurularını bekleyen çok sayıda kişinin ve ülke içinde yerinden edilenlerin büyüklüğü öne çıkıyor.
117,8 milyon: Zorla yerinden edilmede rekor
BMMYK verilerine göre dünyada zorla yerinden edilen kişi sayısı 117,8 milyon olarak açıklandı. 2025 yılında ise her 70 kişiden birinin zorla yerinden edildiği belirtildi. Raporda mültecilerin yüzde 70’inin uzun yıllardır sürgün hayatı yaşadığı vurgulanırken, önemli bir kısmının yoksulluk sınırının altında yaşamını sürdürdüğü ifade edildi.
Öte yandan dünya genelindeki mülteci sayısı 2025 yılında yüzde 3 azalarak 41,6 milyona geriledi. Buna karşılık, sığınma başvurularının sonuçlanmasını bekleyen yaklaşık 9 milyon kişi bulunuyor. Çatışma ve şiddet nedeniyle kendi ülkesinde yerinden edilmiş kişi sayısı ise 68,7 milyon olarak paylaşıldı.
Rapora göre zorla yerinden edilmenin yükü ağırlıklı olarak sınır komşusu ülkelere düşüyor: Mültecilerin yüzde 65’i çatışma bölgelerine komşu ülkelere sığınıyor. Düşük ve orta gelirli ülkeler ise mülteci nüfusunun yüzde 73’üne ev sahipliği yapmaya devam ediyor.
Sudan ilk sırada, Suriye ve Afganistan’daki seyir dikkat çekiyor
Sudan, ülke içindeki yerinden edilmenin en yoğun yaşandığı bölgeler arasında yerini koruyor. BMMYK verilerine göre 2025 sonu itibarıyla Sudan’da ülke içinde zorla yerinden edilenlerin sayısı 9,1 milyon. Ülkeden kaçan mültecilerin sayısı ise yüzde 35 artışla 2,8 milyon seviyesine yükseldi.
Sudan’ı uzun süredir en büyük insani krizlerden biriyle öne çıkan Suriye takip etti. Raporda Suriye’de mülteci sayısının 4,9 milyon olduğu kaydedildi. En dikkat çekici detay olarak ise cihatçı HTŞ’nin yönetime gelmesinin ardından, güvenlik riski ve altyapı yetersizliğine rağmen yaklaşık 1,3 milyon Suriyelinin ülkesine geri dönmesi gösterildi.
Benzer şekilde zorunlu ve riskli geri dönüşlerin yaşandığı Afganistan’da mülteci sayısı da yüzde 36 azalarak 3,7 milyona geriledi. Küresel mülteci nüfusunun yüzde 70’inden fazlasını sırasıyla Afganistan, Güney Sudan, Sudan, Suriye, Ukrayna ve Venezuela oluşturuyor.
Göç yollarında ölüm-kayıp, AB’de “yasadışı” tespitleri
BMMYK tablosu, göç yollarındaki can kayıpları verileriyle de birleşiyor. BM Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) verilerine göre 2025 yılında göç yollarında yaklaşık 7 bin 900 kişi yaşamını yitirdi ya da kayboldu. 2014 yılından bu yana toplam hayatını kaybeden ve kaybolanların sayısının 80 bini aştığı belirtiliyor.
IOM raporuna göre 2024, 9 bin 200 ölüm ve kayıp ile kayıtlara geçen en yüksek yıl oldu. Avrupa’ya giden deniz rotalarında da tablo ağır: 2025’te yaklaşık 3 bin 400 göçmen ölümü ve kaybı kaydedildi. Orta Akdeniz rotasında 1330 can kaybı yaşanırken, 1200’den fazlasının İspanya’nın Kanarya Adaları’na giden Batı Afrika/Atlantik rotasında gerçekleştiği vurgulandı. Ayrıca Bengal Körfezi ve Andaman Denizi’nde, yalnızca Rohingya mültecilerinin kullandığı bir rotada yaklaşık 900 ölüm ve kaybolma olayının kaydedildiği, bunun da rota için kayıtlara geçen en ölümcül yıl olduğu aktarıldı.
AB tarafında ise geçen yıl 719 bin 395 göçmenin AB’de “yasadışı olarak bulunduğu” tespit edildi. 491 bin 950 göçmen hakkında sınır dışı kararı verilirken, bu sayının 2024’e kıyasla yüzde 5,8 arttığı belirtildi. Sınır dışı kararının ardından 202’de 135 bin 460 göçmenin üçüncü ülkeye geri gönderildiği; bu oranın 2024’e göre yüzde 20,9 daha fazla olduğu kaydedildi.
Türkiye’de geçici koruma altındaki Suriyeliler ve başvuru düşüşü
Türkiye tarafında İçişleri Bakanlığı’na bağlı Göç İdaresi Başkanlığı’nın verileri öne çıkıyor. Buna göre 11 Haziran tarihi itibarıyla Türkiye’de 2 milyon 261 bin 576 Suriyeli geçici koruma statüsünde bulunuyor. Geçici koruma kapsamındaki Suriyelilerin 294 bin 135’i 0-4 yaş, 780 bin 322’si ise 5-17 yaş aralığında.
Ayrıca 18-64 yaş aralığında 1 milyon 151 bin 849 kişi geçici koruma statüsünde yer alırken, 65 yaş üstündeki kişi sayısının 35 bin 270 olduğu bildirildi.
Uluslararası koruma başvurularındaki düşüş de sürüyor. En çok başvurunun 2018’de 114 bin 537 ile görüldüğü; 2019’da 56 bin 417, 2020’de 31 bin 334, 2021’de 29 bin 256, 2022’de 33 bin 246, 2023’te 19 bin 17, 2024’te 9 bin 9 ve 2025’te 6 bin 430 olduğu kaydedildi.
