2029 Nisan ayında Dünya’ya çok yakın bir mesafeden nadir görülen bir ziyaret gerçekleşecek: Uzay kayası 99942 Apophis, Dünya’dan 32 bin kilometreden daha kısa bir uzaklıktan geçecek. Bilim insanları, yapılan hesaplamalara dayanarak Apophis’in Dünya’daki yaşam için yakın bir tehlike oluşturmadığını belirtiyor; fakat bu kez soru tersine dönüyor: Dünya çevresindeki insan yapımı uzay atıkları Apophis’e zarar verebilir mi?
Apophis için acil tehdit yok, ama mercek uzay çöplerine döndü
İngilizce bir makaleye göre Apophis’in yaklaşma senaryosu ayrıntılı biçimde yeniden yeniden hesaplandı ve asteroidin Dünya’ya doğru acil bir risk taşımadığı konusunda bilimsel kanaat oluştu. Ancak bu çalışma, Dünya yörüngesinde—özellikle eşzamanlı yörüngeye (GEO) yakın bölgede—bulunabilecek insan yapımı çöplerin Apophis’in yolunu ya da yaklaşma sırasındaki gözlemleri etkileyebileceği ihtimalini gündeme getiriyor.
IFAC (İtalyan Ulusal Araştırma Konseyi, “Nello Carrara”) bünyesindeki fizikçi Giulia Schettino ve astrodinamikçi Alessandro Rossi’nin değerlendirmeleri, insan yapımı enkazın “bir kez görülecek” türden bilimsel bir fırsatı karmaşıklaştırabileceğini savunuyor. Rossi ScienceAlert’e yaptığı açıklamada, Apophis’in en yakın geçişine ilişkin yaygın simülasyonları incelerken, yörüngede çok sayıda insan yapımı atığın asteroidle karşılaşma olasılığını merak etmeye başladığını söyledi.
Eşzamanlı yörüngede küçük bir çarpışma ihtimali simülasyonlarda çıktı
Araştırmacılar, Apophis’in yörünge geçmişi ve GEO bölgesindeki bilinen cisim sayısı üzerinden senaryoları modelledi. Ayrıca simülasyonlara, henüz görünmeyen ek bir enkaz popülasyonunu da ekleyerek olası sonuçları test etti. Çalışmanın bulguları, çoğu senaryoda hiçbir etkileşim yaşanmayacağı yönünde; fakat beklenenin dışında, GEO’daki bir cisimle Apophis arasında gerçekçi ve küçük ama var olan bir çarpışma olasılığına dikkat çekiyor.
Rossi ve Schettino’nun altını çizdiği risk, uzay çöpünün asteroidin yörüngesini büyük ölçüde değiştirmesinden çok; geçiş sırasında gözlenen değişimlerin Dünya’nın yerçekimi kaynaklı mı yoksa olası bir çarpışmanın sonucu mu olduğunun ayrıştırılmasını zorlaştırması. Çarpışma gerçekleşirse bunun büyük bir felaket yaratması beklenmiyor; küçük bir krater ve malzeme püskürmesi (saçılan parçacıklar) gibi etkilerle sınırlı kalması daha olası.
RAMSES ve OSIRIS-APEX ayrıntılı izleyecek; olası çarpışma verileri etkileyebilir
ESA’nın RAMSES görevi ve NASA’nın OSIRIS-APEX görevi, Apophis’in Dünya yakın geçişini daha önce görülmemiş ayrıntıda izlemeyi planlıyor. Ancak Dünya’ya yaklaşma öncesinde beklenmeyen bir çarpışma olursa, bilim insanlarının Dünya’nın çekiminin asteroidin dönüşünü nasıl etkilediğini ve olası yüzey olaylarını (örneğin devrilme, kayma benzeri süreçler ya da “asteroid sarsıntısı” olarak yorumlanabilecek etkiler) ne ölçüde gözlemleyebileceği daha karmaşık hale gelebilir.
Rossi, önemli noktayı şöyle özetliyor: Bir çarpışma büyük ihtimalle asteroidin yörüngesini anlamlı biçimde değiştirmeyecek; sonuçlar çoğunlukla küçük krater ve saçılan maddeden ibaret olacak. Bu tür bulgular, uzay aracının gözlemleri tarafından (boyutlara bağlı olarak) tespit edilebilir. Ayrıca RAMSES’in asteroid yüzeyine yerleştirmeyi planladığı gravimetre ve seismometre gibi aletlerin çarpışmadan doğan bir sinyali algılama ihtimali de bulunuyor.
Çalışmada, bu tür bir çarpışmanın düşük Dünya yörüngesindeki yoğun enkaz ortamında görülen “Kessler sendromu” benzeri zincirleme bir etkiyi de tetiklemeyeceği belirtiliyor. Çünkü GEO bölgesindeki enkaz daha seyrek; çarpışmadan çıkan birkaç parçanın başka bir cisme çarpma ihtimali düşük.
Çalışmanın mesajı: Yüksek irtifadaki küçük enkaz hakkında bilgi yetersiz
Makalenin asıl vurgusu, yüksek Dünya yörüngesinde dolaşan küçük ölçekli enkazın popülasyonu konusunda ne kadar az şey bilindiği. Büyük cisimler sıklıkla takip edilirken, çok sayıda küçük parçacık görünmez kalabiliyor. Rossi, 2029’a giden süreçte Apophis’in geçişinin, bu tabloyu iyileştirmek için ek motivasyon sağlayacağını umduğunu ifade etti. Önümüzdeki yıllarda, AB’nin Uzay Gözetleme Sistemi tarafından yeni takip teleskoplarının devreye alınacağı ve bu araçların özellikle yüksek yörüngedeki popülasyonları hakkında bilgiyi artırmak amacıyla kullanılacağı belirtiliyor.
Çalışmanın bulguları Planetary Science Journal’da yayımlandı. Haberin doğrulaması Michael Irving tarafından yapıldı ve editörlük yine Michael Irving tarafından gerçekleştirildi.