Hürmüz Boğazı, küresel enerji akışının en kritik hatlarından biri olmasına rağmen son dönemde güvenlik gerilimleriyle sık sık gündeme geliyor. Bu kez tartışmalar, boğazdan geçen gemiler için “geçiş ücreti” fikri üzerinden uluslararası boyuta taşındı. ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamaları, hem enerji piyasaları hem de deniz ticaretinin geleceğine dair soru işaretlerini artırdı.
Trump, İran’ın boğazdan geçen gemilerden ücret istemesi durumunda müzakerelerin “derhal sona ereceğini” söyledi. Aynı zamanda Washington yönetiminin İran’a doğrudan nakit ödeme yapmayacağını belirterek, gündemdeki ödeme modelini de çerçeveledi.
Trump: Ücret ya da ek ödeme varsa müzakere biter
Trump, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İranlı yetkililerin kendilerine stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı kullanan gemilerden herhangi bir geçiş ücreti, sigorta bedeli ya da başka bir ödeme talep edilmediği yönünde güvence verdiğini ifade etti. Trump’a göre bu güvence, müzakere sürecinin zeminini koruyor.
Açıklamada kritik nokta şu uyarıydı: Trump, “Eğer bu bilgi doğru değilse, müzakereler derhal sona erer” diyerek tehdidi açık biçimde ortaya koydu. İran tarafının ise boğazdan geçen gemilerden geçiş ücreti alınmayacağı ve alınmayacağını bildirdiği aktarıldı.
ABD nakit ödeme yapmayacak: İran fonlarıyla tarım alımı
Trump ayrıca ABD’nin İran’a doğrudan nakit ödeme yapmayacağını vurguladı. Bunun yerine, kontrol altında tutulan İran fonlarını kullanarak ABD’li çiftçilerden mısır ve buğday gibi tarım ürünleri satın alınmasının planlandığını söyledi.
Bu yaklaşım, görüşmelerin kapsamına dair tartışmaları da beraberinde getirdi. Hürmüz’deki deniz trafiği ve ABD ile İran arasında devam eden diplomatik temasların sürmesi, “geçiş ücreti” meselesinin ne yönde ilerleyebileceğini daha yakından izlenir hale getirdi.
Geçiş ücreti emsali küresel ticareti etkileyebilir
Enerji ve ticaret açısından Hürmüz Boğazı’nın önemi büyük. Petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin bu kritik su yolundan geçtiği belirtiliyor. Bu nedenle boğazda yaşanabilecek olası bir değişiklik, enerji piyasalarından uluslararası hukuk tartışmalarına kadar geniş bir alanda etkiler doğurabilecek potansiyel taşıyor.
Trump’ın “İran ücret alırsa müzakereler biter” çıkışı, Washington’un Hürmüz’de ücretlendirme fikrinin uluslararası düzeyde yaratacağı emsile dair endişesini yansıtıyor. ABD merkezli Dış İlişkiler Konseyi (CFR) uzmanı Joshua Kurlantzick’e göre, büyük güçlerin stratejik deniz yollarında geçiş ücreti uygulamaya başlaması halinde diğer ülkeler de benzer adımlar atabilir.
Deniz güvenliği uzmanı Ian Ralby ise dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 90’ının deniz yoluyla yürütüldüğünü hatırlatarak, Hürmüz’de ücret uygulamasının tehlikeli bir örnek oluşturabileceğini savundu. Ralby’ye göre bu tür talepler, Malakka, Babülmendep ve Tayvan Boğazı gibi diğer stratejik geçitlerde de gündeme gelebilir.
Uzmanlar, deniz ticaretinin küresel ekonominin temelini oluşturduğunu vurguluyor. Bu çerçevede Hürmüz’de ortaya çıkabilecek bir emsalin, uluslararası ticaret düzeni açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği görüşü öne çıkıyor.