BYD’nin Türkiye’de Manisa’ya yapmayı planladığı 1 milyar dolarlık fabrika projesiyle ilgili açıklamalar, yatırımın seyrini yeniden gündeme taşıdı. Reuters’ın aktardığı bilgiye göre şirket, tesis için inşaata başlamadığını ve üretime ne zaman geçileceğine dair bir takvim paylaşmadığını belirtti. Bu gelişme, bir yandan Türkiye pazarında güçlü satış performansı varken diğer yandan “bekleyen” üretim yatırımını karşı karşıya getirdi.
BYD’nin açıklamaları, Temmuz 2024’te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla duyurulan projeye dair beklentileri de yeniden şekillendiriyor. Şirket yatırımın iptal edildiğini söylemiyor; ancak “proje beklemede” vurgusu, Ankara’nın atacağı adımların önemini artırdı.
“Proje beklemede”: Takvim yok
Reuters’a göre BYD Başkan Yardımcısı Stella Li, Avrupa’daki önceliklerinin Macaristan olduğunu söyledi. Li, Türkiye’deki fabrika için “İnşaata başlamadık, proje beklemede ve üretimin ne zaman başlayacağına dair bir takvimimiz yok” ifadelerini kullandı. Aynı açıklamada “Macaristan şu anda bir numaralı önceliğimiz” denildi.
Bu sözler, daha önce şirketin paylaştığı takvimlerle çelişen bir tablo oluşturdu. Mart 2025’te Reuters’ın aktardığı haberde BYD, Macaristan tesisinin 2025’te, Türkiye tesisinin ise 2026’da üretime başlayacağını belirtmişti. Şimdi ise Türkiye ayağı için takvim verilmeyerek süreç “bekleme” olarak tanımlandı.
Sanayi anlaşması ne diyordu?
BYD ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı arasında imzalanan anlaşma kapsamında Manisa’da yıllık 150 bin araç üretim kapasitesi olan bir tesisin ve Ar-Ge merkezinin kurulması planlanıyordu. Yaklaşık 1 milyar dolarlık yatırımla 5 bin kişiye doğrudan istihdam sağlanması hedeflenmişti. Üretimin ise 2026 sonunda başlaması öngörülüyordu.
Proje kamuoyuna duyurulduğunda, BYD’nin Avrupa’da Çin menşeli elektrikli araçlara yönelik ek vergilerden etkilenmeden pazara erişim hedefi öne çıkmıştı. Bu çerçevede Manisa, Avrupa’daki ikinci üretim üssü olarak konumlandırılmıştı. Ancak son açıklamalar, şirketin stratejisinde Türkiye ayağının zamanlaması açısından belirsizlik oluştuğunu gösteriyor.
Satış var, fabrika beklemede: Soru işareti büyüyor
Yatırımın gecikmesi Türkiye gündemine de yansımış durumda. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, yatırım sözleşmesinin yürürlükte olduğunu ve sürecin yakından takip edildiğini daha önce ifade etmişti. Ancak Reuters’a göre BYD’nin ilk kez “proje beklemede” ifadesini kullanması, yeni bir değerlendirme dönemine işaret ediyor.
BYD cephesinden yatırımın tamamen iptal edildiği yönünde bir mesaj gelmedi. Buna karşın inşaata başlanmaması ve üretim için takvim olmaması, önümüzdeki günlerde Bakanlık tarafından gelebilecek açıklamaları da daha kritik hale getiriyor. Öte yandan yatırım duyurusu sırasında yüzde 40’lık vergi muafiyeti ve elektrikli araçlara satış izni gibi unsurlar öne çıkarılmıştı.
Bu noktada tablo çarpıcı: BYD 2025’te Türkiye’de satış açısından tarihinin en başarılı dönemini yaşadı. Marka 2025 yılında 45 bin 537 araç satarak şarj edilebilir hibrit ve yeni enerjili araç pazarının lideri oldu. Temmuz 2023’te Türkiye pazarına girişinden bu yana toplam satış ise 61 bin 433 adede ulaştı. Sektör, satış performansı devam ederken üretim yatırımının neden “bekleme”ye alındığını ve Manisa için yeni bir yol haritasının gelip gelmeyeceğini yakından izliyor.
Kontrol mekanizması ayrımı: Satış ayrı yatırım ayrı
Öte yandan tartışmalarda önemli bir ayrım da öne çıkıyor: Türkiye’deki satış operasyonları ile Çin merkezli yatırım kararları aynı mekanizma üzerinden yürümüyor. BYD’nin Türkiye’deki satış ve pazarlama faaliyetleri, distribütörlük anlaşması kapsamında ALJ Holding tarafından yürütülüyor. Ancak Manisa’daki 1 milyar dolarlık üretim yatırımı, BYD’nin Çin’deki merkez yönetiminin stratejik kararı olarak değerlendiriliyor.
Bu nedenle yatırımın zamanlaması ve ilerleyişi, Türkiye’deki distribütör yapısından doğrudan etkilenmeyebiliyor. Söz konusu süreç, BYD’nin küresel üretim planları ve Avrupa stratejisi çerçevesinde şekilleniyor. Şirketin önceliğini Macaristan’a çevirmesiyle birlikte, Manisa projesinin geleceğine dair netleşme ihtiyacı da artıyor.
