Buzdolabı doğru sıcaklıkta çalışsa bile yiyecekleri rastgele yerleştirmek, “çapraz bulaşma” riskini ortadan kaldırmıyor. Özellikle çiğ hayvansal ürünlerden hazır tüketilen gıdalara mikroorganizmaların taşınması, gıda kaynaklı hastalıkların yolunu açabiliyor. Bunun için raflarda doğru ayrımı yapmak, pratik ama etkili bir önlem olarak öne çıkıyor.
ABD’de FDA ve CDC, çiğ et, tavuk, deniz ürünleri ve yumurtanın diğer gıdalardan ayrı tutulmasını vurguluyor. Ayrıca ürün ambalajından sızıntı olması halinde riskin daha da büyüyebileceği belirtiliyor.
Çiğ tavuk ve hazır gıdaları aynı bölmede tutmayın
Uzmanların en çok dikkat çektiği hatalardan biri, çiğ tavukla doğrudan tüketime hazır sebzelerin ya da hazır yiyeceklerin aynı bölmede bulunması. Çiğ tavuk; gıda kaynaklı hastalıklara neden olabilen mikroorganizmalar taşıyabiliyor. Ambalajdan sızan sıvı salata, domates, salatalık gibi hazır tüketilen gıdalara temas ederse çapraz bulaşma meydana gelebiliyor.
Bu nedenle çiğ tavuk mümkünse sızdırmaz bir kap içinde saklanmalı ve buzdolabının alt bölümüne konulmalı. Böylece olası sıvı sızıntısının diğer yiyeceklere ulaşma ihtimali azalıyor. FDA da çiğ et ve tavuk ürünlerinin diğer gıdaların üzerine yerleştirilmemesini tavsiye ediyor.
Pratik kural şöyle: Pişmiş yemekler buzdolabına konulduktan sonra “tüketime hazır” kabul ediliyor. Dolayısıyla çiğ kıyma, biftek ya da başka et ürünlerinin yakınında, hatta mümkünse üst raflarda bırakılmaması gerekiyor. FDA’nın güncel Food Code düzenlemelerinde de çiğ hayvansal gıdalar ile tüketime hazır ürünlerin depolama sırasında ayrılması temel önlemler arasında sayılıyor.
Çiğ balık, yumurta ve “etilen” etkisi de kritik
Deniz ürünlerinde de aynı hassasiyet gerekiyor. Çiğ balık ve suşi gibi ürünler, peynir, meze, salata ya da pişmiş yemekler gibi hazır tüketilecek gıdalardan ayrı saklanmalı. Özellikle paketinden sıvı sızan balık ürünlerinin diğer yiyeceklerle temas etmesi çapraz bulaşma riskini artırabiliyor.
Yalnızca et ve balık değil, yumurta da ayrı tutulması gerekenler arasında. CDC, çiğ yumurtanın riskli gıdalar arasında bulunduğunu ve diğer yiyeceklerden ayrı saklanması gerektiğini belirtiyor. Yumurtanın kabuğunda bulunabilecek mikroorganizmaların başka gıdalara taşınması; yumurtanın kırılması ya da ambalajın kirlenmesi gibi durumlarda temas yoluyla gerçekleşebiliyor.
Buzdolabındaki mesele sadece bakteri bulaşması değil. Bazı meyve ve sebzeler, olgunlaşmayı hızlandıran etilen gazı üretebiliyor. USDA’ya göre etilen üreten meyveler; bu gaza duyarlı sebze ve meyvelerin daha hızlı bozulmasına ve istenmeyen değişiklikler göstermesine yol açabilir. Bu yüzden etilen üreten ürünlerle hassas ürünlerin mümkün olduğunca ayrı tutulması öneriliyor. Bu yaklaşım doğrudan “zehirlenme” anlamına gelmese de ürün kalitesi ve dayanma süresini etkileyebiliyor.
Kesilmiş ürünler ve doğru raf düzeni
Bütün haldeki bir meyve ya da sebzeden farklı olarak kesilmiş ve paketlenmiş ürünler daha dikkatli saklanmalı. FDA, kesilmiş veya paketlenmiş taze ürünlerin buzdolabında tutulmasını ve çiğ et, tavuk ile deniz ürünlerinden ayrı tutulmasını öneriyor. Özellikle hazır salatalar, doğranmış meyveler ve pişirmeden tüketilecek sebzeler; çiğ hayvansal ürünlerden mümkün olduğunca uzak yerlerde bulunmalı.
Buzdolabında risk azaltan bir raf düzeni için pratik bir şema öne çıkıyor: Üst raflara pişmiş yemekler, hazır tüketilecek gıdalar ve kapalı kaplardaki artık yemekler konuluyor. Orta raf süt, yoğurt, peynir ve uygun şekilde paketlenmiş ürünler için ayrılıyor. Alt raf ise çiğ et, tavuk ve balık için; burada ürünlerin mutlaka sızdırmaz kap veya ambalaj içinde tutulması gerekiyor. Sebzelikte ise meyve ve sebzeler, birbirlerinin olgunlaşmasını hızlandırmayacak şekilde mümkün olduğunca dengeli yerleştiriliyor. Kapak bölümü ise sıcaklık dalgalanmalarına daha hassas gıdalar için tercih edilmemeli.
