Fındıkta, buğdayda ve zeytinyağında taban alım fiyatları açıklanırken çiftçilerin beklentileri karşılanmadı. Üreticinin “maliyetleri kaldıracak” diye beklediği rakamların altında kalan fiyatlar, çiftçinin önümüzdeki sezon üretimden ne kadar yana olacağı tartışmasını yeniden alevlendirdi.
Özellikle TMO’nun fındık alımında açıkladığı seviyeler, yıllardır süren artış beklentisinin de altında kaldı. Fındığın yanında buğday ve arpada da benzer bir tablo yaşanırken, Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Hasan Murat Kapıkıran düzenin çiftçinin kâr beklentisini karşılamadığını söyledi.
Fındıkta taban beklentinin gerisinde
Fındıkta çiftçinin beklentisi kilogram başına en az 300 lira seviyesindeydi. Ancak TMO, giresun kalite fındığın alım fiyatını 255 lira, levant kalite fındığın kilogram fiyatını ise 250 lira olarak açıkladı. Açıklanan rakamlar, beklenenin altında kalınca üretici tarafında hayal kırıklığı oluştu.
Levant kalitede son yıllarda alım fiyatlarında yüzde 50’nin üzerinde artış yapılırken, bu yıl artışın yüzde 28.21 düzeyinde kaldığına dikkat çekiliyor. Artış oranındaki düşüş, fiyat beklentisini karşılamayan tabloyu büyüten başlıklardan biri olarak görülüyor.
Buğday ve arpada da rakamlar düşük kaldı
Fındıkla sınırlı olmayan sorun buğday ve arpada da kendini gösterdi. Buğdayda TMO’nun açıkladığı fiyat ton başına 16 bin 500 lira olurken, üreticiler en az ton başına 20 bin lira bekliyordu. Açıklanan buğday fiyatının da beklentinin altında kalması, ürün maliyetleriyle fiyatların arasındaki farkı yeniden gündeme taşıdı.
Arpada ise alım fiyatı ton başına 12 bin 750 lira olarak belirlendi. Ancak arpa için de beklenti en az 17 bin lira yönündeydi. Böylece farklı ürünlerde ortak bir sorun ortaya çıktığı belirtiliyor: Üreticinin karşılığını alamadığı fiyat seviyeleri.
Zeytinyağında da daha önce indirim yapılmıştı
Zeytinyağında ise TARİŞ’in 2025-2026 sezonu için açıkladığı fiyatlar daha sonra iktidar tarafından enflasyonla mücadele gerekçesiyle düşürülmüştü. Fiyat 320 liradan 290 liraya indirildi. Bu indirimin ardından üretici tarafındaki gelir beklentileri daha da daraldı.
Kapıkıran: Maliyetler fiyatlara yansımıyor
Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Hasan Murat Kapıkıran, sadece bu yıl değil önceki dönemlerde de alım fiyatlarının hep beklentilerin gerisinde kaldığını söyledi. Kapıkıran, çiftçinin maliyetlerinin alım fiyatlarına yansıtılmadığını belirterek, “Alım fiyatı belirlenirken, bütçe büyüme payı konulmuyor. Refah payı konulmuyor. Enflasyon kaybı konulmuyor. Sadece bir maliyet hesabıyla bu işi yapmak çok sağlıklı görünmüyor” dedi.
Kapıkıran, “Böyle sürdüğü için de çitfçinin üretimden kaçışı başlıyor” ifadeleriyle üretimden uzaklaşma riskine dikkat çekti. Hangi ürüne yönelinirse yönelin, fiyat yaklaşımının benzer şekilde sürdüğünü vurgulayan Kapıkıran, çiftçinin “kâr etmeyeceğini” düşündüğünü aktardı.
Taban fiyatı açıkladığını belirten kurumların bile bu fiyatların altında alım yaptığını söyleyen Kapıkıran, örnek olarak TMO’nun arpada 12 bin 750 lira fiyat açıkladığını ancak 11 bin liradan alım yapıldığını belirtti. Kapıkıran, “Oysa bu kurumlar çiftçilerin maliyetinin altına satış yapmamasını sağlamakla yükümlüler. Bu kurumlar çiftçinin yanında olmak zorundalar” dedi.
Fındık özelinde de potansiyel gelir üzerinden değerlendirme yapan Kapıkıran, 3.5 milyar dolarlık gelir elde etme olanağı varken açıklanan fiyatla bu gelirin 2.5 milyar dolarda kalacağını ifade etti. Kapıkıran, bunun “ulusal kayıp” olacağını ve fiyat belirlenirken çiftçilerin bir sonraki yıl da üretime devam etmesini sağlayacak hassasiyetin gösterilmesi gerektiğini söyledi.