2024’te Meksika’da Michoacán eyaletindeki 1.100 yıllık bir taş piramit, beklenenden daha yoğun ve düzensiz seyreden hava koşulları nedeniyle gece saatlerinde çöktü. Yaklaşık 15 metre yüksekliğindeki kare anıtın güney duvarı yıkılarak enkaz yığınına dönerken, bölgedeki kültürel mirasın korunması için onarım çalışmaları gündeme alındı.
Şiddetli yağış piramidi kullanılmaz hale getirdi
29 Temmuz gecesi, Ihuatzio’da yer alan anıtın çöküşü ani gelişti. Devam eden yağmur baskısı altında piramit gövdede çökerken güney duvarı parçalanarak moloz yığınına dönüştü. Meksika Ulusal Antropoloji ve Tarih Enstitüsü’nden (INAH) yapılan açıklamada, yapının daha önce iyi korunmuş bir örnek olduğu; yalnızca bir piramit kısmında doğrudan hasar meydana geldiği belirtildi.
INAH, çöküş sonrası en az altı “basamaklı gövde” unsurunda bozulma bulunduğunu; bunlar arasında dış duvar ile iç kısım ve destek/istinat duvarının da yer aldığını ifade etti. Kurum, olaydan hemen önce yaşanan aşırı hava koşullarını temel neden olarak gösterdi.
Kuraklık sonrası gelen sağanaklar çatlakları büyüttü
INAH’a göre, Temmuz 2024’te Kuzey Yarımküre yazının en yoğun döneminde Meksika’nın geniş bölümünü ağır yağışlar ve gök gürültülü fırtınalar etkiledi. Bu durum, ülkede 30 yıldır görülen en şiddetli kuraklık sonrasında yağışın seyrekleşmesiyle daha da kırılgan bir zemin oluşturdu; bazı göller tamamen kurudu.
Enstitü açıklamasında, daha önce kaydedilen yüksek sıcaklıkların ve ardından gelen kuraklığın yapıda çatlaklara yol açtığı, bu çatlakların da suyun kente ait olmaktan öncesine tarihlenen yapının içine sızmasını kolaylaştırdığı belirtildi. Bu süreçten sonra çöküşün neredeyse kaçınılmaz hale geldiği vurgulandı.
Onarım hedefi: Kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarmak
Yetkililer, piramidin ve alanın korunmasına yönelik olarak yapının onarımı için harekete geçilmesini “Meksikalıların kültürel mirarı” doğrultusunda bir öncelik olarak konumlandırdı.
Arkeologların geçmişteki insan davranışını incelemesi beklenir; ancak bu tür olaylarda, günümüzdeki insan faaliyetlerinin etkisi de doğrudan çalışma alanlarını etkiliyor. İnsan kaynaklı iklim değişikliğiyle tetiklenen aşırı hava olaylarının ve deniz seviyesindeki yükselişin, geçmiş uygarlıklara ait önemli alanlar için giderek daha ciddi bir tehdit oluşturduğu kaydediliyor.
Bu çöküşün hemen öncesinde, ABD’de Utah’taki ünlü “Double Arch”ın da su seviyeleri ve erozyonun değişmesiyle çöktüğü aktarılmıştı. Ihuatzio’daki olayın yarattığı tablo, iklimin hızla değiştiği bir dönemde kültürel mirasın korunmasının zorlaştığını yeniden gözler önüne seriyor.
Öte yandan P’urhépecha kabilesine mensup olduğunu söyleyen Tariakuiri Alvarez, Ihuatzio’daki piramidin yıkılmasını atalarının “kötü bir işaret” olarak yorumlayacağını aktardı. Alvarez, yabancı fatihler Meksika’ya gelmeden önce benzer bir durum yaşandığını ve bunun tanrıların hoşnutsuzluğu nedeniyle gerçekleştiğine inanıldığını belirtti.
