Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Hubble Teleskobu ve James Webb Uzay Teleskobu verilerine dayanan yeni bir çalışma, kara deliklerin nasıl ortaya çıktığına ilişkin “klasik” anlatıyı sarsacak türden bir bulguya ulaştı. Bilim insanları, erken evrende var olduğu düşünülen dev bir süper kütleli kara deliğin, içinde bulunduğu galaksiden önce oluşmuş olabileceğini öne sürüyor.
Araştırmada, Büyük Patlama’dan yalnızca yaklaşık 700 milyon yıl sonrasına tarihlenen Abell2744-QSO1 adlı bir gök cismi incelendi. Bu bölgedeki kara delik-galaksi ilişkisinin, mevcut modellerle tam olarak uyuşmadığı belirtiliyor.
“Little Red Dot”ta sıra dışı kütle hesaplandı
Çalışmanın odağındaki nesne, yaklaşık bin 300 ışık yılı genişliğindeki küçük yapı olarak sınıflandırılan “Little Red Dot” (Küçük Kırmızı Nokta) şeklinde tanımlanıyor. İlk gözlemler, bu yapının yaklaşık 40 milyon Güneş kütlesine sahip bir kara delik barındırdığını göstermişti.
Ancak yapılan yeni ölçümler, kara deliğin kütlesini yaklaşık 50 milyon Güneş kütlesi olarak güncelliyor. Bu fark, erken evrendeki kara deliklerin büyüme hızına ve nasıl bir süreçten geçtiğine dair tartışmaları daha da güçlendiriyor.
Astrofizikte yaygın kabul gören yaklaşıma göre süper kütleli kara delikler; önce yıldızların çökmesiyle oluşan daha küçük kara deliklerin zaman içinde madde yutarak ve birleşerek büyümesiyle meydana geliyor. Fakat bu çalışmada, büyümenin her durumda aynı şekilde ilerlemeyebileceğine işaret eden veriler öne çıkıyor.
Galaksiden önce mi oluştu? Doğrudan etki ölçümü
Bilim insanları, söz konusu kara deliğin ev sahibi galaksinin toplam kütlesi içinde olağan dışı büyüklükte bir paya sahip olduğunu belirtiyor. Araştırmacılara göre bu durum, yakın evrendeki gözlemlerden elde edilen kara delik-galaksi ilişkisinin erken dönem için beklenenden farklı olabileceğini düşündürüyor.
Keşfi kritik kılan bir diğer nokta ise ölçüm yöntemi. Ekip, kara deliğin çevresindeki gaz üzerindeki kütleçekim etkisini doğrudan ölçtüğünü aktarıyor. Bu sayede, Büyük Patlama’dan sonraki ilk milyar yıl içinde bir kara deliğin kütlesine ilişkin yapılan ilk doğrudan ölçüm olduğu belirtiliyor.
Yeni ölçümler, erken evrende dev kara deliklerin varlığına dair önceki gözlemleri doğrularken, bu cisimlerin beklenenden çok daha hızlı biçimde ortaya çıkmış olma ihtimalini de güçlendiriyor. Araştırmacılar, bulgunun erken evrenin dinamikleri ve kara delik oluşumuna dair yeni sorular doğuracağını vurguluyor.
Çalışmanın başyazarlarından Roberto Maiolino, keşfi “paradigma değişimi” olarak nitelendirerek, “Bu, kara deliklerin nasıl oluştuğu ve büyüdüğüne ilişkin klasik senaryoların tamamen yeniden değerlendirilmesi anlamına geliyor.” ifadelerini kullandı.