NASA, Dünya atmosferine girerek yanma riski taşıyan Neil Gehrels Swift Uzay Teleskobu için tarihte bir ilke hazırlanıyor. Swift’in alçak Dünya yörüngesinde, Güneş’in aktif dönemlerinde atmosferin genişlemesi nedeniyle zamanla irtifa kaybettiği belirtiliyor. Bu nedenle NASA, teleskobu bulunduğu konumdan daha güvenli bir yörüngeye taşımayı hedefleyen robotik bir kurtarma görevi başlatıyor.
Swift’i Kurtarmak İçin Robotik Görev Başlıyor
Hedef, Dünya’ya doğru alçalan ve kısa süre içinde atmosferde yanması beklenen Swift Uzay Teleskobu. Operasyonun ilk aşaması bugün başlayacak ve görev, ABD’li girişim Katalyst tarafından geliştirilen kurtarma robotunun Pegasus roketiyle fırlatılmasıyla koyulacak. Pegasus roketinin klasik bir fırlatma rampası yerine, havalanan bir jet uçağından bırakılarak ateşlenecek şekilde planlandığı ifade ediliyor.
Görev yaklaşık aylar sürecek şekilde tasarlanırken, kurtarma robotu (LINK) teleskobun bulunduğu yörüngeye ulaştıktan sonra uzayın “geniş boşluğunda” teleskobu arayacak. Robot daha sonra teleskoba üç hareketli koluyla kenetlenmeyi hedefleyecek.
Kenetlenmenin ardından yaklaşık bir ay sürecek manevralarla Swift’in mevcut konumundan yaklaşık 300 kilometre daha yüksek, güvenli bir yörüngeye taşınması hedefleniyor. Böylece teleskobun Dünya atmosferine girerek yanmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Güneş’in Etkisi Yörüngeyi Zorluyor, Risk Büyüyor
Neil Gehrels Swift Uzay Teleskobu, 2004 yılında uzaya gönderilmişti. Teleskop başlangıçta yalnızca iki yıl görev yapacak şekilde tasarlanmış olsa da, gama ışını patlamalarını kısa sürede yakalayıp gözleme imkânı sunması sayesinde 20 yılı aşkın süredir bilim dünyasının aktif kullanımında kaldı.
Swift’in temel görevi, evrendeki en güçlü patlamalar arasında yer alan gama ışını patlamalarını izlemek. Gama ışın patlamalarının çok kısa sürmesi nedeniyle teleskop, araştırmacılarla sürekli iletişim kurulabilsin diye yaklaşık 600 kilometre yükseklikte alçak Dünya yörüngesine yerleştirildi. Ancak bu yörüngenin dezavantajı bulunuyor.
Swift’in kendi itki sistemine sahip olmaması, Güneş’in aktif dönemlerinde atmosferin genişlemesiyle oluşan sürtünmenin etkisiyle zamanla irtifa kaybetmesine yol açıyor. Bu durum, alçak Dünya yörüngesindeki birçok uydu için doğal bir süreç olarak görülüyor. NASA’nın 2025 yılının başlarında yapılan hesaplamalarla Swift’in görev ömrünün sonuna yaklaştığını öne sürmesi üzerine kurtarma seçeneği değerlendirilmeye alındı.
NASA’da astrofizikçi Regina Caputo, görevin kapsamını “Bu görevin her yönü çılgınca.” sözleriyle değerlendirdi. Ayrıca operasyonun başarı ihtimaline ilişkin ifadesinde ise “Belki yüzde 50’ye 50.” diyerek riskin ciddiyetine dikkat çekti.
Riskler Var: Kenetlenme ve Görüntü Eksikliği Belirleyici
Görev, uzayda daha önce denenmemiş birçok manevrayı içerdiği için önemli riskler taşıyor. Özellikle mühendislerin teleskobun arka kısmına ait ayrıntılı görüntülere sahip olmaması, robotun tam olarak nerede ve nasıl kenetleneceğini önceden net biçimde bilememeleri anlamına geliyor.
NASA Astrofizik Bölümü Direktörü Shawn Domagal-Goldman, görevin aynı anda pek çok “ilk” barındırdığını belirterek, “Bunu deniyor olmamız bile büyük bir başarı.” dedi. Katalyst tarafı ise bu girişimin, uyduların yakıt ikmali yapabildiği, yeniden konumlandırabildiği, onarılabildiği ve yükseltilebildiği daha sürdürülebilir bir uzay ekonomisine kapı aralayabileceğini savunuyor.
NASA ve Katalyst, operasyonun başarılı olması durumunda yakıt ikmali, yörünge değiştirme, onarım ve modernizasyon gibi işlemlerle eski uyduların yeniden kullanılmasına yönelik yeni bir yaklaşımın önünü açmayı bekliyor. Teleskobun yaklaşık 250 milyon dolar maliyetle inşa edildiği, kurtarma görevinin maliyetinin ise 30 milyon dolar olarak hesaplandığı aktarılıyor.