Bir hac yolculuğu, bir facia ve kaybolan bir kadın

Fahire Kara’nın hikâyesi, yıllar geçse de insanın içini burkan kayıp dosyalarından biri olarak hafızalarda duruyor. Bir kadının nerede olduğunun bilinmemesi, ailesinin yıllarca aynı sorularla yaşaması ve geride kalan belirsizlik, bu dosyayı Türkiye’de en çok konuşulan vakalardan biri haline getirdi.

Batman Beşirili Fahire Kara, 1990 yılında eşi Abdurrahman Kara ile birlikte hac ibadetini yerine getirmek için kutsal topraklara gitti. Ardında 12 çocuğunu bıraktı. Ailenin anlatımına göre çocuklardan en küçüğü henüz 9 aylıktı. Bu ayrıntı, dosyanın yıllar sonra yeniden açılmasında en çok tekrar edilen cümlelerden biri olacaktı: “9 aylık bebeğimi bıraktım geldim.”

1990 yılı, hac tarihinin en büyük facialarından birine sahne oldu. El Muaysem Tüneli’nde yaşanan izdihamda 1.426 hacı adayı hayatını kaybetti. O gün Fahire Kara ve eşi de oradaydı. Eşi Abdurrahman Kara ağır şekilde yaralandığını, eşini kalabalığın içinde kaybettiğini ve sonrasında günlerce hastanelerde, morglarda onu aradığını anlattı. Ancak Fahire Kara’nın ne bedenine ne de kesin bir ölüm kaydına ulaşıldı.

Yine de aile için yıllarca tek ihtimal vardı: Fahire Kara o faciada ölmüştü.

Türkiye’ye dönen Abdurrahman Kara, eşinin hayatını kaybettiğini düşünerek ailesine acı haberi verdi. Fahire Kara için gıyabında cenaze namazı kılındı. Fakat ortada bir mezar yoktu. Bir beden yoktu. Kesin bir belge yoktu. Sadece facianın büyüklüğü, kaosun ağırlığı ve “bulunamadıysa ölmüştür” düşüncesi vardı.

Bu yüzden Fahire Kara dosyası, ilk bakışta kapanmış gibi görünse de aslında hiçbir zaman tam kapanmadı.

“Öldü” denilen ama unutulmayan kadın

Bir insanın öldüğünü kabul etmek için bazen bir mezar gerekir. Bazen bir belge, bir eşya, bir son bakış. Fahire Kara’nın ailesinde ise bunların hiçbiri yoktu. Aile, yıllarca onun öldüğüne inanarak yaşadı ama içlerinde hep cevapsız bir boşluk kaldı.

Müge Anlı ile Tatlı Sert programına taşınan anlatımlarda, çocukların ve kardeşlerin en çok üzerinde durduğu şey buydu: Fahire Kara unutulmamıştı. Sadece öldüğü sanılmıştı.

Dosyanın en acı tarafı da burada başlıyor. Çünkü eğer bir insan gerçekten ölmediyse, ama ailesi onu öldü sanarak yıllarca yaşamaya devam ettiyse, ortada yalnızca bir kayıp değil; çalınmış bir hayat vardır.

Fahire Kara’nın çocukları için bu kayıp, çocukluklarının da kaybıydı. Annesinden bebek yaşta ayrılan çocuklar, onun kokusunu, sesini, yüzünü hatırlamadan büyüdü. Kimi erken yaşta evlendi, kimi hayatını annesiz kurdu, kimi de yıllar sonra “Annem yaşadıysa neden bize dönemedi?” sorusuyla baş başa kaldı.

26 yıl sonra Müge Anlı yayınlarında yeniden açılan dosya

Fahire Kara’nın adı, 2016’nın son günlerinde Müge Anlı ile Tatlı Sert programında yeniden gündeme geldi. Ailesinin başvurusu ve peş peşe gelen tanık anlatımlarıyla dosya, yıllar sonra yalnızca aile içinde konuşulan bir kayıp hikâyesi olmaktan çıktı; Türkiye’nin takip ettiği sarsıcı bir arayışa dönüştü.

Programa bağlanan ya da yayına çıkan tanıklar, kutsal topraklarda Türkçe konuşan, Batmanlı olduğunu söyleyen, Türkiye’de çocukları bulunduğunu anlatan bir kadınla karşılaştıklarını söyledi. Bazı tanıklar kadının “9 aylık bebeğimi bıraktım geldim” dediğini, bazıları ise çocuklarının isimlerini tek tek saydığını aktardı. Bir başka anlatımda, kadının Türkiye’ye dönmek istediğini söylediği; ancak yanında bulunan kişilerin Türkçe konuşmasına müdahale ettiği öne sürüldü.

Yayında anlatılanlar parça parça birleştiğinde ortaya aynı ayrıntılar çıkıyordu: Batman, Beşiri, 1990 hac faciası, 12 çocuk, geride bırakılan 9 aylık bebek ve yıllardır Türkiye’ye dönemediğini söyleyen bir kadın. Bu yüzden başlangıçta yalnızca bir ihtimal gibi görünen “Fahire Kara yaşıyor olabilir” düşüncesi, gelen tanıklarla birlikte çok daha güçlü bir iddiaya dönüştü.

İddiaya göre kaçırıldı, yıllarca alıkonuldu

Fahire Kara dosyasını sıradan bir kayıp vakasından ayıran en karanlık bölüm, yıllar sonra gelen alıkonulma iddiaları oldu.

Tanıklıklara ve programda aktarılan bilgilere göre Fahire Kara’nın facia sonrası yaralı haldeyken bir kişi tarafından götürüldüğü, pasaportu ve kimliğinin elinden alındığı, uzun süre dışarı çıkarılmadığı ve yıllar içinde bu kişiden çocukları olduğu iddia edildi. Bazı anlatımlarda bu kişinin Yemen uyruklu olduğu, Medine çevresinde yaşadığı ve Fahire Kara’yı kendi hayatının içine hapsettiği ileri sürüldü.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şu: Bu bilgiler resmi bir mahkeme kararıyla kesinleşmiş hükümler değil; aile anlatımları, tanık ifadeleri ve televizyon yayınlarında dile getirilen iddialardır. Bu yüzden Fahire Kara dosyasını yazarken kesin hüküm dili değil, ihtiyatlı haber dili kullanılmalıdır.

Fakat iddiaların ağırlığı, dosyanın önemini azaltmıyor. Tam tersine, şu soruyu daha da yakıcı hale getiriyor:

Bir kadın, başka bir ülkede kimliksiz, desteksiz ve korku içinde bırakılırsa kaç yıl boyunca görünmez kalabilir?

Fahire Kara dosyasında cevabı aranan asıl soru budur.

Neden dönemedi?

Dosyanın en karmaşık taraflarından biri de Fahire Kara’nın yaşadığı iddia edilmesine rağmen neden Türkiye’ye dönemediği meselesidir.

Programda yapılan değerlendirmelerde, onun ortaya çıkmasının hem kendisi hem de yıllarca birlikte yaşadığı iddia edilen kişi için ağır hukuki sonuçlar doğurabileceği konuşuldu. Yayınlarda görüşüne başvurulan hukukçular, Suudi Arabistan’daki hukuk sistemi nedeniyle bu olayın yalnızca “kayıp kadın bulundu” şeklinde çözülemeyeceğini, alıkonulma, evlilik, zina ve çocuklar meselesinin dosyayı çok daha zor bir noktaya taşıdığını anlattı.

Bu noktada Fahire Kara’nın içinde bulunduğu iddia edilen durum, tam anlamıyla bir çıkmaza dönüşüyor.

Eğer “kaçırıldım ve zorla alıkonuldum” derse, onu alıkoyduğu iddia edilen kişi ağır cezalarla karşılaşabilir. Eğer “kendi isteğimle kaldım” derse, bu kez Türkiye’de evli olduğu halde başka bir hayat kurduğu gerekçesiyle kendisi açısından riskli bir süreç doğabileceği iddia edildi. Bu nedenle dosyada sık sık şu ihtimal konuşuldu: Fahire Kara belki de yalnızca kendisi için değil, orada doğurduğu çocukları ve onların babası için de korkuyordu.

Bu, dosyanın en trajik yanlarından biri. Çünkü yıllarca kayıp kalan bir kadının önüne sonunda bir kapı açıldığında bile, o kapı özgürlüğe değil yeni bir korkuya çıkıyor olabilir.

Diyanet, kayıt ve kaçak organizasyon tartışması

Fahire Kara dosyasında yalnızca bireysel bir kayıp değil, hac organizasyonlarının denetimi meselesi de gündeme geldi.

Programda aktarılan bilgilere göre Fahire Kara ve eşi, Diyanet organizasyonuyla değil, kayıt dışı ya da denetimsiz olduğu belirtilen bir yol üzerinden kutsal topraklara gitmişti. Bu ayrıntı önemliydi. Çünkü Diyanet organizasyonuyla giden hacı adayları kayıt altında tutuluyor, bir kayıp veya ölüm durumunda resmi süreçler işletilebiliyordu. Ancak kayıt dışı yollarla giden kişiler için devletin elindeki bilgi sınırlı kalabiliyordu.

Nitekim programda, Fahire Kara’nın 1990’daki hac kayıtlarında bulunamadığı, bu nedenle ölüm veya kayıp sürecinin de resmi olarak takip edilemediği ifade edildi. Bu durum, dosyanın yıllarca belirsiz kalmasının sebeplerinden biri olarak anlatıldı.

Bugün de resmi kurumlar, hac ve umre organizasyonlarının Diyanet İşleri Başkanlığı’nın denetim ve gözetimi altında yürütülmesi gerektiğini vurguluyor. Seyahat acentalarının hac veya umre düzenleyebilmesi için Diyanet ile sözleşme imzalaması gerekiyor. Bu bilgi, Fahire Kara dosyasının neden yalnızca geçmişte kalmış bir hikâye olmadığını gösteriyor.

Çünkü bu dosya aynı zamanda şu soruyu sorduruyor: Kutsal bir yolculuğa çıkan insanlar, kayıt dışı sistemlerin içinde ne kadar korunabiliyor?

Devletin devreye girdiği dosya

Fahire Kara’nın yaşadığına dair tanıklıkların artmasıyla dosya yalnızca bir televizyon araştırması olmaktan çıktı. Yayınlarda Diyanet İşleri Başkanlığı’nın, Cidde Başkonsolosluğu’nun, MİT’in ve Interpol sürecinin devreye girdiği aktarıldı. Aile, Cumhurbaşkanlığı düzeyinde girişim yapılmasını istedi. Programda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Suudi Arabistan ziyareti sırasında konunun Suudi makamlara iletildiği de konuşuldu.

Bu gelişmeler, dosyanın kamuoyunda ne kadar büyüdüğünü gösteriyordu. Artık mesele yalnızca “bir kadın nerede?” sorusu değildi. Mesele, yıllar önce kaybolan bir Türk vatandaşının başka bir ülkede bulunup bulunamayacağı, bulunursa nasıl korunacağı ve nasıl geri getirilebileceğiydi.

Ancak bütün bu girişimlere rağmen Fahire Kara dosyası, kamuoyunun beklediği net mutlu sona ulaşmış bir hikâye gibi kapanmadı. Aile için umut yükseldi, tanıklıklar arttı, yerler ve isimler konuşuldu; fakat dosyanın üzerindeki belirsizlik tamamen dağılmadı.

Bu dosyada asıl karanlık nerede?

Fahire Kara dosyasını true crime kategorisi için güçlü yapan şey, kanlı bir cinayet ya da açık bir fail hikâyesi olmaması. Tam tersine, bu dosyanın karanlığı sessizliğinde.

Bir kadın kayboluyor. Öldü sanılıyor. Ailesi yas tutuyor. Yıllar geçiyor. Sonra başka bir ülkede, başka bir hayatın içinde, başka bir isimle yaşıyor olabileceğine dair tanıklıklar geliyor. Onu gördüğünü söyleyenler var. Yardım istediğini söyleyenler var. Ağladığını söyleyenler var. Ama ortada hâlâ kesin bir kapanış yok.

Bu yüzden Fahire Kara dosyası, yalnızca “Ne oldu?” sorusunu değil, “Nasıl bu kadar uzun süre kimse kesin olarak bilemedi?” sorusunu da sorduruyor.

Kayıp vakalarında en ağır şey bazen ölüm değildir. Belirsizliktir. Çünkü ölüm bir son verir. Belirsizlik ise aileyi yıllarca aynı sorunun içinde tutar: Yaşıyor mu, öldü mü, yardım mı bekliyor, yoksa artık dönmek istemiyor mu?

Fahire Kara’nın çocukları için bu soru, 26 yıl sonra yeniden açıldı. Onlar annelerini ikinci kez kaybetme ihtimaliyle, onu ilk kez bulma ihtimali arasında kaldı.

Bir kadının kaybından geriye kalan soru

Fahire Kara dosyası, Türkiye’nin hafızasında yalnızca “hacda kaybolan kadın” olarak kalmamalı. Bu dosya, kadınların kaybolduğunda nasıl görünmezleşebildiğini, kayıt dışı sistemlerin insan hayatını nasıl savunmasız bırakabildiğini ve bir ailenin cevapsızlıkla nasıl yıllarca yaşayabildiğini gösteren ağır bir hikâye.

Bu olayda en çok akılda kalan şey, yıllar sonra duyulduğu söylenen o cümlelerdir: Batmanlıyım. Çocuklarım var. Türkiye’ye gitmek istiyorum.

Eğer bu anlatımlar doğruysa, Fahire Kara yalnızca hacda kaybolmadı. Yıllarca başka insanların suskunluğu, korkusu ve ihmali içinde de kayboldu.

Ve belki de bu dosyanın en sarsıcı tarafı şu: Bazen bir insanı bulmak için sadece nerede olduğunu bilmek yetmez. Onu susturan korkuyu, saklayan düzeni ve yıllarca görünmez kılan sistemi de çözmek gerekir.

Editör notu: Bu dosya haber; Müge Anlı ile Tatlı Sert programında yayımlanan Fahire Kara bölümlerinin transkriptleri, dönemin haberleri ve hac organizasyonlarına ilişkin resmi bilgiler temel alınarak hazırlanmıştır. Dosyada yer alan alıkonulma, evlilik ve geri dönememe iddiaları; tanık anlatımları, aile beyanları ve programda aktarılan bilgiler üzerinden değerlendirilmiştir.