Çevreyi korumak ve ambalaj atıklarını ekonomiye kazandırmak amacıyla hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA), raf fiyatlarına yansıyan artışlarla yeniden gündeme geldi. Sistemin mantığı, satın alınan ürün için ödenen 1 liralık depozitonun boş ambalaj iadesiyle geri alınmasına dayanıyor. Ancak bazı içecek ve ambalajlı su üreticilerinin fiyat politikaları, “gizli zam” eleştirilerini beraberinde getirdi.
Son dönemde ambalajlı su sektöründe art arda tartışmalar yaşanırken, bu kez DOA’nın devreye girmesi fiyat beklentilerini de gerdi. Petrol fiyatlarının yükselmesiyle başlayan zamlarda indirime gidilmemesi eleştirileri sonrası, depozito sisteminin de yeni bir fiyat artışı gerekçesine dönüştürüldüğü iddia ediliyor.
Petrol zammı sonrası DOA gerekçeli fiyat artışı
Kaynak habere göre, ambalajlı su fiyatlarındaki artışlar daha önce petrol fiyatları ve buna bağlı lojistik-depolama maliyetleri gösterilerek açıklanmıştı. Ancak petrol fiyatlarının küresel piyasalarda gerilemesine rağmen raf fiyatlarında aynı hızda bir düşüş yaşanmadı. Bu durum, maliyetlerin gerilemesine rağmen fiyatların aşağı çekilmemesi yönünde eleştirileri artırdı.
Petrol kaynaklı zam tartışmalarının ardından bu kez Depozito Yönetim Sistemi üzerinden yeni bir fiyat güncellemesi gündeme geldi. Sistemin işleyişinde tüketici, satın alma sırasında 1 liralık depozito bedelini ödüyor. Boş ambalajı iade ettiğinde ise bu tutarın geri ödenmesi öngörülüyor. Buna rağmen bazı üreticiler, operasyonel süreçler ve altyapı yatırımları gerekçesiyle ürün fiyatlarını yalnızca depozito tutarı kadar değil, 3 ila 5 lira bandında artırdı.
Sektör kaynakları, benzer fiyat artışlarının kısa süre içinde maden suyu ve soda ürünlerinde de görülebileceğini belirtiyor. Üretici firmaların, DOA logolu cam şişe maliyetlerini öne çıkararak fiyat düzenlemelerine gittiği ifade ediliyor.
Tüketici “fırsatçılık” dedi: DOA zaten planın içindeydi
Tüketici Konfederasyonu Başkanı Aydın Ağaoğlu, bazı firmaların depozito sistemini zam gerekçesi olarak kullanmasını eleştirerek bunun “fırsatçılık” olduğunu söyledi. Ağaoğlu, işletmelerin daha önce de ambalaj atıklarının geri kazanımı kapsamında çeşitli yükümlülükleri bulunduğunu hatırlattı.
Kaynak haberde yer alan açıklamaya göre Ağaoğlu, “Daha önceden yürürlükte olan ambalaj atıkları yönetmeliği uyarınca işletmeler zaten bir geri kazanım bedelini ödüyordu. Firmalar yılbaşından bu yana pilot uygulamalarla DOA sürecinin içindeydi, yani şu an üzerlerine binen ekstra bir maliyet söz konusu değil. Kaldı ki bu proje ülkemizin çevre ve ekonomi geleceği için hayati önem taşıyor.” değerlendirmesinde bulundu.
Ağaoğlu, sistemin ambalaj atıklarının ekonomiye yeniden kazandırılmasına, ithalat ihtiyacının azalmasına, cari açığın düşmesine ve istihdamın artmasına katkı sağlayacağını vurguladı. Bu süreçte işletmelerin sorumluluk alması gerektiğini ifade eden Ağaoğlu, depozito uygulamasının amaç dışına çıkarılmaması gerektiğini dile getirdi.
Depozito bedeli nasıl iade ediliyor?
Depozito bedelinin kimin tarafından karşılandığı sorusu da kamuoyunda merak konusu. Kaynak habere göre, iade noktalarında yapılan 1 liralık ödeme marketler ya da üretici firmalar üzerinden doğrudan yapılmıyor. Ödemeler, sistemi yöneten Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) aracılığıyla gerçekleştiriliyor.
Üreticiler, ürünü piyasaya sunmadan önce her ambalaj için belirlenen depozito bedelini TÜÇA’nın yönettiği merkezi fona yatırıyor. Tüketici ürünü satın alırken bu bedeli ürün fiyatıyla birlikte ödüyor ve depozito tutarı sistemde emanet olarak tutuluyor.
Boş ambalaj iade makinesine teslim edildikten sonra işlem tamamlanıyor ve bekleyen 1 lira, Türkiye Emlak Katılım Bankası altyapısı üzerinden tüketicinin e-Cüzdan hesabına aktarılıyor.
Etikette 1 TL depozito ayrı gösterilsin çağrısı
Raf fiyatlarında oluşan kafa karışıklığının önüne geçilmesi için etiketlerde depozito bedelinin ayrıca belirtilmesi öneriliyor. Buna göre ambalajlı su ve içeceklerin etiketlerinde veya ambalajlarında “Fiyata 1 TL Depozito Bedeli Dahildir” ibaresinin zorunlu hale getirilmesi isteniyor. Böylece tüketiciler, ödediği tutarın ne kadarının iade edilecek depozito bedeli, ne kadarının ise ürünün fiyatı olduğunu daha şeffaf biçimde görebilecek.